In vroegere en meer verfijnde Griekse geschriften, zoals die van Plato, worden ἀπεκρίθη (apekrithē) en ἀποκριθήσομαι (apokrithēsomai) in de passieve betekenis doorgaans niet gebruikt om de betekenis „hij antwoordde” over te brengen. In plaats daarvan worden ἀποκριθῆναι (apokrithēnai) en ἀποκρίνασθαι (apokrinasthai) door elkaar gebruikt.
Een passieve vorm in het Nieuwe Testament
In het Nieuwe Testament is er een bijzonder gebruik van de passieve vorm ἀπεκρίθη (apekrithē). De aoristische middelvorm, ἀπεκρίνατο (apekrinato), komt slechts in enkele gevallen voor, zoals in Matteüs 27:12, Marcus 14:61, Lucas 3:16, Lucas 23:9, Johannes 5:17, 19, Johannes 12:23 en Handelingen 3:12.
Wat dit woord zo belangrijk maakt, is het feit dat het vaak voorkomt in combinatie met „hij zei”, d.w.z. „hij werd gescheiden en zei”; het als „hij antwoordde en zei” vertalen is dus zeker redundant en onnodig.
Dus, hoewel vroegere Griekse geschriften voor „hij antwoordde” de voorkeur gaven aan andere vormen, steunden de auteurs van het Nieuwe Testament daar niet op, maar kozen zij ervoor een passieve vorm ἀπεκρίθη te gebruiken.
ἀποκρίνω (apokrinō) komt 232 keer voor in het Nieuwe Testament (vgl. Strong’s #611). In het klassieke Grieks betekent het „scheiden” of „uitkiezen/onderscheiden”.
Volgens LSJ (Liddell, Scott, Jones), „afzonderen” of „verdeeld of gescheiden worden”, heeft ἀποκρίνω (apokrinō) verschillende toepassingen:
- Afzonderen: Dit gebruik wordt gesuggereerd in werken zoals Plato’s „Plutarchus” en andere bronnen zoals Pherecrates en Aelianus’ „Varia Historia”.
- Verdeeld of gescheiden worden: In zijn passieve vorm, ἀποκρίνθη (apokrinthē), duidt het erop dat men gescheiden of verdeeld wordt. Bijvoorbeeld in Homeros’ „Ilias” beschrijft het twee kampioenen die van de menigte worden gescheiden. Het komt ook voor in andere contexten, zoals bij de beschrijving van de scheiding van elementen in de kosmogonie of de scheiding van verschillende naties.
De term omvat zowel fysieke scheiding, zoals bij strijders die zonder beslissende uitkomst van elkaar worden gescheiden, als begripsmatige scheiding, zoals wanneer uiteenlopende elementen onder één naam worden samengebracht.
Het probleem met het vertalen van het passieve ἀποκρίνθη als „hij antwoordde” is dat „hij antwoordde” weliswaar een gebruikelijke vertaling is voor de aoristische passieve vorm ἀποκρίνθη (apokrinthē), maar het passieve aspect van het werkwoord niet volledig weergeeft. Een nauwkeuriger vertaling die rekening houdt met de passieve vorm zou iets zijn als „hij wordt beantwoord” of „hij werd beantwoord”. Dit benadrukt dat het onderwerp de handeling van het beantwoord worden ondergaat, in plaats van zelf actief te antwoorden.
Over ἀπεκρίθη en de datief. — De conventionele vertaling van ἀπεκρίθη als „hij antwoordde” weerspiegelt de latere en gevestigde verbale betekenis van ἀποκρίνομαι, maar put de lexicale mogelijkheden van ἀποκρίνω niet uit. Het werkwoord is opgebouwd uit ἀπό („weg, van”) en κρίνω („scheiden, onderscheiden”), en de oudere lexicale betekenissen omvatten „scheiden”, „afzonderen” en „onderscheiden”. De vorm ἀπεκρίθη is morfologisch een aoristus passief, derde persoon enkelvoud, en staat daarom de basisbetekenis „werd gescheiden/onderscheiden” toe. Wanneer het werkwoord vergezeld gaat van een datief, hoeft de datief niet uitsluitend als ontvanger te worden begrepen; de Griekse datief kan middel of instrument uitdrukken. Dienovereenkomstig kan een constructie zoals ἀπεκρίθη αὐτοῖς, volgens een lezing op basis van morfologie en naamvalsfunctie, worden weergegeven als „werd door hen gescheiden”, waarbij αὐτοῖς wordt opgevat als een instrumentele datief („door middel van hen”). Deze lezing moet niet worden verward met de gebruikelijkere uitdrukking van een persoonlijke handelende persoon in de passieve vorm, ὑπό + genitief; veeleer behandelt zij de datief als het middel of de handelende instantie waardoor de scheiding wordt bewerkstelligd. De voorgestelde weergave behoudt daarom zowel de oudere semantische waarde van ἀποκρίνω („scheiden/onderscheiden”) als een erkende functie van de datief, zonder dat de gelexicaliseerde NT-betekenis „antwoorden” als uitgangspunt vereist is.