Barreeffamoota Giriikii durii fi caalaatti sirrii ta’an keessatti, kan akka kan Plato, ἀπεκρίθη (apekrithē) fi ἀποκριθήσομαι (apokrithēsomai) jechuun sagalee pasiivii keessatti yeroo baay’ee hiika “inni deebise” jedhu dabarsuuf hin fayyadaman. Qooda kanaa, ἀποκριθῆναι (apokrithēnai) fi ἀποκρίνασθαι (apokrinasthai) wal jijjiiranii fayyadamu.
Bifa Pasiivii Kakuu Haaraa
Kakuu Haaraa keessatti bifa pasiivii ἀπεκρίθη (apekrithē) jedhu itti fayyadama addaa qaba. Bifni giddugaleessaa aorist, ἀπεκρίνατο (apekrinato), jechuun yeroo muraasa qofa keessatti mul’ata; fakkeenyaaf Maatewos 27:12, Maarqos 14:61, Luqaas 3:16, Luqaas 23:9, Yohaannis 5:17, 19, Yohaannis 12:23, fi Hojii Ergamootaa 3:12 keessatti.
Wantii jechi kun baay’ee barbaachisaa taasisu yeroo hedduu “inni jedhe” jedhu waliin mul’achuu isaati; jechuunis, “inni adda baafame, akkas jechuunis jedhe.” Kanaaf, akka “inni deebisee jedhe” jechuun hiikuun dhugumatti irra deddeebii fi kan hin barbaachisne dha.
Kanaaf, barreeffamoonni Giriikii durii “inni deebise” jedhuuf bifa adda addaa filatanus, barreessitoonni Kakuu Haaraa isaan irratti hin hirkatan; garuu bifa pasiivii ἀπεκρίθη jedhu fayyadamuuf filatan.
ἀποκρίνω (apokrinō) Kakuu Haaraa keessatti yeroo 232 mul’ata (ilaali Strong’s #611). Giriikii durii keessatti, hiikni isaa “adda baasuu” ykn “filachuu keessaa adda jechuun/addaan baafachuun” dha.
Akka LSJ (Liddell, Scott, Jones) jedhuutti, “addaan kaa’uu” ykn “qoodamuu yookaan addaan bahuu,” ἀποκρίνω (apokrinō) itti fayyadama garaagaraa qaba:
- Addaan kaa’uu: Itti fayyadamni kun hojiiwwan akka “Plutarch” kan Plato fi maddoota biroo akka Pherecrates fi “Varia Historia” kan Aelian keessatti ni mul’ata.
- Qoodamuu yookaan addaan bahuu: Bifa pasiivii isaa keessatti, ἀποκρίνθη (apokrinthē), jechuun addaan bahuu ykn qoodamuu agarsiisa. Fakkeenyaaf, “Iliad” kan Homer keessatti, loltoonni ciccimoon lama tuuta keessaa addaan baafamuu isaanii ibsa. Haala biroo keessattis ni mul’ata; fakkeenyaaf uumama addunyaa keessatti qaamoleen addaan bahuu isaanii ykn saboonni garaagaraa walirraa addaan bahuu isaanii ibsuuf.
Jechi kun addaan bahuu qaamaa, akka loltoonni murtii injifannoo tokko malee walirraa addaan bahan keessatti, fi addaan bahuu yaadaa, akka qaamoleen garaagaraa maqaa tokko jalatti walitti qabaman keessatti, lamaan isaanii ni hammata.
Pasiivii ἀποκρίνθη akka “inni deebise” jechuun hiikuun rakkoo qabu; sababiin isaa “inni deebise” jechuun bifa pasiivii aorist ἀποκρίνθη (apokrinthē) jedhuuf hiika baramaa ta’us, gama pasiivii gochimaa guutummaatti hin dabarsu. Hiikni sirrii caalaatti sagalee pasiivii tilmaama keessa galchu akka “inni deebii argachaa jira” ykn “inni deebii argachaa ture” jechuun ta’uu danda’a. Kunis mata-dureen sun ofii isaatiin deebii kennuu irra, gocha deebii argachuu akka fudhataa jiru irratti xiyyeeffata.
Waa’ee ἀπεκρίθη fi daativii. — Hiikni baramaan ἀπεκρίθη jedhu “inni deebise” jechuun, hiika gochimaa ἀποκρίνομαι jedhu kan boodarra hundeeffamee fi sirriitti beekamu calaqqisiisa; garuu carraawwan hiikaa ἀποκρίνω hunda hin guutu. Gocha jechuun kun ἀπό (“irraa, fagoo”) fi κρίνω (“adda baasuu, gargar jechuun”) irraa ijaarame; hiikni isaa inni durii keessaa “adda baasuu,” “addaan kaa’uu,” fi “gargar jechuun” ni keessatti argama. Bifni ἀπεκρίθη akka caasaatti aorist pasiivii, nama sadaffaa tokko, kanaafis hiika bu’uuraa “adda baafame/gargar baafame” jedhu ni hayyama. Bakka gochi jechuun kun daativii waliin dhufu keessatti, daativiin fudhataa qofa jechuun hubatamuu hin qabu; daativiin Giriikii mala ykn meeshaa ibsuu danda’a. Kanaaf, ijaarsi akka ἀπεκρίθη αὐτοῖς jedhu, akka caasaa jechaafi hojii kaaseetti, αὐτοῖς jechuun daativii meeshaalee (“isaaniitiin”) akka ta’etti hubachuun “isaaniitiin adda baafame” jechuun hiikamu danda’a. Hubannoon kun ibsa baramaa keessatti nama gocha pasiivii raawwatu jechuun ὑπό + genitive fayyadamu irraa adda ta’uu qaba; kana irraatti daativii jechuun mala ykn karaa itti addaan baasuun raawwatamu jechuun ilaala. Kanaaf, hiikni dhiyaate kun gatii hiikaa durii ἀποκρίνω (“adda baasuu/gargar jechuun”) fi hojii daativii beekamaa lamaan isaanii ni eega; hiika Kakuu Haaraa keessatti jecha kanaaf adda ta’ee hundeeffame “deebii kennuu” jedhu akka ka’umsaatti fudhachuu hin barbaadu.