Mungu ni Mmoja, Elohim, Kutoka 3:14, na YeyeEnglish · አማርኛ · العربية · বাংলা · Čeština · Deutsch · Español · فارسی · Français · Hausa · हिन्दी · Magyar · Bahasa Indonesia · Igbo · Italiano · 日本語 · 한국어 · मराठी · Nederlands · Afaan Oromoo · ਪੰਜਾਬੀ · Polski · Português · Română · Русский · Svenska · Kiswahili · தமிழ் · ไทย · Türkçe · Українська · اردو · Tiếng Việt · Yorùbá · 中文

Strong’s #430, elohim. Miungu, wenye nguvu, waliozidi, wakuu sana. Marabi na wasomi wamejadiliana kwa karne nyingi juu ya nini hasa maana ya neno hili. Na kwa sababu nzuri. Hawakutaka kusikia kile ambacho ni wazi kuwa maana rahisi na isiyochafuliwa.

Mungu ni Watu

Ugumu mkuu upo katika matumizi ya kitenzi cha umoja cha kiume pamoja na kiima cha wingi. Ambapo kiima na kitenzi vinapaswa kukubaliana katika idadi, katika hali hii maalum haifanyiki hivyo. Katika misingi ya kisarufi, sheria imevunjwa. Makubaliano ya kiima na kitenzi ni sheria ya kawaida katika lugha yoyote yenye vighairi vichache. Katika kisa cha Kigiriki, kitenzi cha nafsi ya 3 umoja kinaweza kutumika na neno la wingi lisilo na jinsia (neuter) ambapo kitenzi hicho cha nafsi ya tatu umoja husomwa na kutafsiriwa kama kitenzi cha wingi “ni.”

Inajulikana kuwa hili lilikuwa la makusudi kwani kutokubaliana huku kwa idadi hutokea mara kwa mara na neno elohim.

Kwa nini?

Kidokezo cha kushangaza kimefichwa katika jina אליעם (Eliam) ambalo linaonekana katika 2 Samweli 11:3, ambapo Eliamu anatajwa kama baba wa Bathsheba (“Binti wa Saba”). Pia anatajwa kama mmoja wa mashujaa wa Mfalme Daudi katika 2 Samweli 23:34.

Etimolojia:

• אֵל (El) – “Mungu”

• עָם (am) – “watu” au “taifa”

Maana:

• “Mungu wangu ni watu” au “Mungu ni Watu”

Elohim, אלהים, kwa uhalisia ni umbo la wingi la eloah, אלה / אלוה (#433) ambalo lina kiambishi tamati cha kike ה– kimeambatishwa. Wasomi wameichukulia eloah kama nomino ya kiume na kuiita “iliyorefushwa” au “ya msisitizo”. Wanachoweza kusema juu yake ni “pengine ni umoja ulioundwa kwa kulinganisha kutoka kwa wingi.” Inapatikana tu katika ushairi wa Kiebrania na manabii wa baadaye. Upendeleo umeamuru kwamba kusiwe na neno kama hilo “mungu mke” katika Biblia ya Kiebrania. Je, walikosea? Angalia somo letu la neno אלה/אל el/elah Nguvu, Uwezo, Mamlaka, Ukubwa.

Licha ya kiambishi tamati cha kike kilicho wazi (ambacho wasomi pia wamekipatia maana ya ziada ya “locative” au mahali) hakuna maelezo yanayotolewa. Kiambishi tamati kulingana na ufafanuzi uliopo kingeeleweka kama cha mahali “kuelekea kwa mungu” au cha kike “mungu-ah” ambapo hakuna hata kimoja kinachofurahisha ladha za “mamlaka” za kiume ambao wana hakika kwamba “kuna mungu mmoja tu wa kiume” na atakuwepo daima, bila kujali sarufi, herufi, na hali. Mapokeo ya mamlaka huweka “muktadha” ambao sarufi yote inatafsiriwa, na imekuwa hivi siku zote.

Gesenius, Mwanaisimu wa Kiebrania wa karne ya 19 ambaye anachukuliwa kuwa bwana wa Kiebrania, alitafsiri neno la kipekee לאלהو “le-eloho” katika Habakuki 1:11 kama “kwa mungu wake mwenyewe”, lakini tatizo la tafsiri hii ni ukweli kwamba הו si kiambishi tamati cha umiliki kwa nomino. Hata hivyo, ni kiambishi tamati cha mtendwa wa moja kwa moja kwa vitenzi. Badala yake, hii inaonekana kana kwamba eloah imepandwa katikati ya “kwa” na “yeye mwenyewe“. Kihusishi ל “kwa” na kiambishi tamati cha nomino sahihi וֹ “yake.” Umbo la kiume la “mungu” ni אל el. Hii inaweza kutafsiriwa “kwa mungu mke wa yeye mwenyewe” —hakuna sheria za kisarufi zilizovunjwa, na ingekuwa inatendea maandishi haki zaidi:

Wakati huo upepo/roho imepita, naye anavuka, na hili ni toleo la hatia la nafsi yake, nguvu ya nafsi yake, kwa eloah/mungu mke wa nafsi yake.
Habakuki 1:11 RBT

Je, kile kilichoandikwa ni muhimu? Au mapokeo ya kimuktadha ya “mamlaka” ndiyo pekee muhimu? Ikiwa tayari iliandikwa na kuzingatiwa kwa maelfu ya miaka katika Zaburi bila shaka, “ninyi ni miungu” maana halisi ikiwa:

Mimi mwenyewe nimesema: ‘Elohim/wenye nguvu, ni nafsi zenu (את) za milele, na wana wa aliye juu, ninyi nyote.’
Zaburi 82:6 RBT

Je, “elohim” inawaacha wanawake nje? Au hawa wana ni wana wa yeye, eloah?

אל ← אלה ← אלהים

el → elah → elohim

Sheria ya kisarufi inaonekana kutolewa kwa njia ya wazi sana katika kisa cha maneno ya Kiebrania “mwanamume” na “mwanamke”.

Anaitwa “ishah” kwa maana alitolewa katika “ish.” (Mwanzo 2:23 RBT)

Maandishi haya yanaonekana kutoa “kutolewa kutoka” kama ufafanuzi wa kiambishi tamati cha kike -ah. “Ish” imetokana na shina “esh” linalomaanisha “moto.” Katika kisa cha sarufi hapa, herufi, mbali na tafsiri na mapokeo yoyote yanayoweza kuwepo kuzizunguka, kuna mpangilio na uhusiano wa hakika. Ikiwa mtu angetafsiri sarufi hiyo kwenda Kiingereza (au Kiswahili) ingeonekana kama hivi, kwa kutumia rangi kutoa kipengele cha kiume na kike:

mungu → mungu → miungu

Tunaweza kuona kwamba Mungu anamzaa Mungu. Au tuseme, Mungu anamzaa Mungu kupitia Mungu. Wataalamu hawakupenda kamwe nomino ya kike, au kipengele cha kike, au maneno ya kike, au ushuhuda wa simulizi ya kike karibu na Roho. Wengine wameikubali baadhi ya aina ya ‘Roho Mtakatifu’ kama wa kike kama mama. Ilikuwepo katika baadhi ya duru za Kikatoliki, lakini dhana hiyo bado ilikuwa ngumu na iliungwa mkono tu na vipande vichache vya maandiko, na hatimaye mapokeo/tafsiri iliyoundwa kulingana na wasikilizaji wao. Kwa sababu kwa wasomi na wanateolojia wengi ‘Roho Mtakatifu’ ni Mungu na hiyo inamaanisha wa kiume pekee. Ingawa Utatu ulikiriwa, fundisho hili la “mungu mmoja tu” lilishinda, ingawa hakuna istilahi, kirai, au mstari kama huo uliopo katika maandishi. Fundisho la kweli, kama lilivyoandikwa ni “MUNGU NI MMOJA” lakini nuances ya hili inaonekana ilipuuzwa na kuchukuliwa kama kusema kitu kile kile “mungu mmoja tu.” Lakini hata “el/mungu ni mmoja” si sahihi kwa Kiebrania bali “elohim/miungu ni mmoja” na “nafsi zenu za milele ni elohim.”

Vipi kuhusu Vitenzi vya Umoja?

Kwa kuwa ni neno la wingi, Elohim, tafsiri ya haki zaidi ya Kiswahili ingekuwa “miungu/wenye nguvu”. Hata hivyo, vipi kuhusu hali isiyo ya kawaida kwamba neno la wingi limeunganishwa na kitenzi cha umoja cha kiume (yeye amekata/ameumba)? Inakuwaje Waebrania hawa walitumia kitenzi cha umoja cha kiume na nomino ya wingi? Inatokea kwamba Kiebrania “עם” (am) inamaanisha “watu” lakini ni nomino ya umoja na wingi huandikwa kwake:

“…tazama watu [עם nomino ya umoja] ni mmoja, na ukingo/mpaka ni mmoja kwa kila mmoja wao [wingi].” (Mwanzo 11:6 RBT)

Labda neno “watu” halikupaswa kuwa umoja? Lakini umoja wa kiume unatumiwa na vitenzi vya umoja, “watu, akamlilia Farao kwa ajili ya mkate…” (Mwanzo 41:55) Labda hiyo pia ni makosa? Isipokuwa inatokea mara kwa mara.

“Na Watu, akawazidisha…” (Kutoka 1:20)

Lakini haya si makosa, ni ya makusudi. Ufafanuzi ulitolewa zaidi au kidogo katika Mwanzo 11:6, “watu ni mmoja.”

Mambo haya hufanya usomaji kuwa wa kuchanganya, kisarufi, na hivyo mwelekeo ni kuibadilisha kuwa usomaji wa kisasa unaopendeza ambao unasikika vizuri na unahisi vizuri. Lakini jukumu lipo hapo kuangalia mambo kwa karibu, kutokuwa na haraka, kuchungulia ndani yake, na zaidi ya yote, kusikiliza/ kuyasikia.

Mungu Anamzaa Mungu

Hata hivyo kejeli ni kwamba kila kitu ambacho mwanateolojia wa Utatu anasema juu ya Mungu ni kweli kabisa, isipokuwa tu yeye ni kipofu kwa maneno yake mwenyewe. Mungu anajiumba mwenyewe na anajizaa mwenyewe kupitia yeye mwenyewe. Mchungaji ataihubiri, lakini hataiona. Yeye anayempenda mwanamke wake, anajipenda mwenyewe. Kitendawili cha kiume-kike ni kitendawili kinachoanza na MUNGU umoja na kuishia na MUNGU wingi. Mungu akizaa… akimzaa Mungu. Dhana ya kuzaliwa na kutungwa mimba inapata wapi nafasi ndani ya “Mungu wa kiume pekee”? Lakini Injili inadai kwamba Mungu alizaliwa, mtoto mchanga, na hapa ndipo kila kitu kinapojikita/kinapoanzia.

Na ikiwa Hawa, Mama wa Uzima, alitolewa kutoka ubavu wa Mungu, basi yeye mwenyewe ni wa asili ile ile. Mungu anamjenga Mungu. Na Upendo ungekuwepo: “Mungu ni Upendo.” Na uzao pia ni wa asili ile ile, Mungu. Ni nani mzaliwa wa kwanza wa kitendawili hiki kikuu na chenye kina? “Kama mwanamke kutoka kwa mwanamume, vivyo hivyo mwanamume kupitia kwa mwanamke.” Na bado mwisho wa siku, Mungu ni mmoja.

אלה תולדות elah ya uzao/vizazi. Hiki ni kirai cha mara kwa mara kinachotokea, hasa katika Torati. Kinaonekana mara ya kwanza katika Mwanzo 2:4. Linganisha na אל עליון el ya kimo cha ndani/aliye juu sana, na אל שדי el shaddai/wa waharibifu/mwenyezi.

Je, Mungu anamzaa/anamleta duniani Mungu?

Kwa kushangaza, tunapata kidokezo katika jina lingine, אליאל Eliel likimaanisha “Mungu ni Mungu.” Mungu anamzaa Mungu kupitia Mungu. Au je, Mungu hana uwezo wa hili?

Wataalamu hawakuonekana kamwe kuthamini nomino ya kike, au kipengele cha kike, au maneno ya kike, au ushuhuda wa simulizi ya kike uliopo karibu na Roho Mtakatifu. Wengine wameikubali baadhi ya aina ya Roho Mtakatifu kama wa kike kama mama. Ilikuwepo katika baadhi ya duru za Kikatoliki, lakini bado hawakuweza kuiona. Kwa sababu kwa wasomi na wanateolojia wengi Roho Mtakatifu ni Mungu na hiyo inamaanisha incontrovertibilis, irrefutabilis, inexpugnabilis, certus, definitus wa kiume pekee. Ingawa asili ya utatu ilitambuliwa, fundisho la uongo la “mungu mmoja tu milele” lilishinda. Hakuna usemi kama huo uliopo katika maandiko. Fundisho la kweli, kama lilivyoandikwa ni “MUNGU NI MMOJA”. Wingi unaolingana na mmoja. Ni katika hili tunaelewa sababu ya kutokubaliana kwa kiima na kitenzi.

Hata hivyo kejeli ni kwamba kila kitu ambacho Mwanateolojia wa Utatu anasema juu ya Mungu ni kweli kabisa, isipokuwa tu yeye ni kipofu kwa maneno yake mwenyewe. Mungu anajiumba mwenyewe na anajizaa mwenyewe kupitia yeye mwenyewe. Hiyo ndiyo Injili, au sivyo? Mchungaji anaweza kuihubiri, lakini asiione. Yeye anayempenda mwanamke wake, anajipenda mwenyewe. Lakini ikiwa Mungu hana mwanamke, basi Mungu ni… Upendo vipi?

Na ikiwa Hawa, Mama wa Uzima, alitolewa kutoka ubavu wa Mungu katika Kristo, basi yeye mwenyewe ni wa asili ile ile. Mungu anamjenga Mungu. Na uzao pia ni wa asili ile ile, Mungu. Lakini mwisho wa siku, Mungu bado ni mmoja.

Uchambuzi wa Kimantiki-Kihisabati wa “Elohim”:

• Umoja wa Kiini. Dhana ya “mmoja” kuhifadhiwa katika kuzidisha inaweza kuigwa kihisabati kupitia wazo la utambulisho (identity) na kufanana-nafsi (self-similarity). Kwa mfano, katika nadharia ya seti, kipengele cha utambulisho (kama vile 1 katika kuzidisha) huhifadhi umoja wa seti, hata kinapotumiwa kwa vipengele ndani ya seti. Kwa maana fulani, haijalishi ni vipengele vingapi (miungu) “vinavyozalishwa” kutoka kwa utambulisho (Mungu), utambulisho wa msingi (nafsi) unabaki bila kubadilika.
• Kufanana-Nafsi na Urejeleaji (Recursion). Kanuni ya “kuzaa” inadokeza uhusiano wa kurejelea, ambapo mchakato wa uzalishaji haubadili kiini cha asili. Katika istilahi za kihisabati, hii inaweza kuonekana kama fomula ya kurejelea (recursive function) ambapo matokeo ya fomula (Mungu) yanarudi kwenye pembejeo (Mungu), yakihifadhi kiini kile kile katika kila urudiaji. Hivyo, kila “kizazi” cha Mungu hakiumbi chombo kipya au tofauti, bali ni kielelezo au usemi wa umoja wa asili.
• Utambulisho wa Kuzidisha. Katika ulimwengu wa hesabu, namba 1 inajulikana kama utambulisho wa kuzidisha kwa sababu kwa namba yoyote x, mlinganyo 1 × x = x  unashikilia. Zaidi ya hayo, mtu anapozidisha 1 kwa yenyewe mara kwa mara, anapata:
  Hapa, haijalishi ni mara ngapi operesheni (kuzidisha kwa 1) inafanywa, matokeo yanabaki kuwa 1. Hii ni sawa na wazo kwamba ingawa Mungu “anamzaa” au “anamzalisha” Mungu, asili muhimu inabaki kuwa ya umoja na isiyobadilika.
• Vipengele vya Idempotent katika Aljebra. Kipengele e katika muundo wa aljebra kinasemekana kuwa idempotent ikiwa e ∗ e = e ambapo ∗ inawakilisha operesheni ya binary (ambayo inaweza kuwa kuzidisha, muungano, au operesheni fulani ya kidhahania). Katika maana hii, ikiwa mtu ataiga asili ya kimungu kama kipengele cha idempotent, operesheni ya “kuzaa” inayorudiwa (inayowakilishwa na ∗) haibadili utambulisho wa kipengele hicho:
  Mfano huu unajumuisha wazo kwamba mchakato wa “kuzaa” hauleti wingi uliogawanyika bali wingi wa marudio au urudiaji katika asili muhimu ya kimungu:

• Pointi Zisizobadilika Chini ya Urudiaji wa Kifanya-kazi. Mtazamo mwingine unatoka kwenye dhana ya pointi isiyobadilika (fixed point) katika uchambuzi wa kifanya-kazi. Pointi x ni pointi isiyobadilika ya kifanya-kazi ikiwa . Ikiwa tutazingatia kifanya-kazi kinachowakilisha kitendo cha “kuzaa,” na ikiwa kiini cha kimungu G ni kiasi kwambabasi kurudia mchakato huo kunatoa

na kadhalika. Katika hali hii, haijalishi ni mara ngapi mchakato huo unatumika, matokeo yanabaki kuwa G, ikiimarisha dhana ya chombo kisichobadilika, kilichounganishwa.

Kutoka 3:14

Kile kilichoandikwa kilihitaji sikio la kusikia, sikio ambalo ni wale tu waliozaliwa kutoka juu wangeelewa:

ויאמר אלהים אל משה אהיה אשר אהיה

na elohim anasema kuelekea kwa Aliyetolewa [Musa]
Mimi ndimi yule ambaye Mimi ndimi

Katika usemi kama huo, “yule ambaye” inategemea Mimi ndimi na Mimi ndimi. Baadaye tunaweza kutafsiri usemi ufuatao,

שמע ישראל יהוה אלהינו יהוה אחד

kama “Sikia, Israeli, Bwana Mungu wetu Bwana, ni mmoja” ambayo haina maana sana na haieleweki, au,

“Sikia, Mungu Aliyenyoshwa, Yeye Ndiye wenye nguvu wa nafsi zetu Yeye Ndiye

MMOJA.”

אהיה←אשר→אהיה

יהוה←אלהינו→יהוה

 הוה
(kuwa)

ו

(mwanamume)

Hii inafunua maendeleo makubwa kutoka kwa “Mimi ndimi yule ambaye Mimi ndimi” isiyoeleweka hadi “Yeye Ndiye wenye nguvu wa nafsi zetu Yeye Ndiye.” Hii bado ni fumbo kidogo, au sivyo? Jinsi ya kuifanya iwe na maana?

Zima. Kutoka “siku ya sita” ya nje moja kwa moja hadi katikati “Leo” na moja kwa moja kurudi kwenye “siku ya sita” ya nje tena. Haijalishi ni wakati gani wa mwendelezo wa nafasi-wakati, mkono wa saa daima ni mnyofu. YEYE NDIYE (Yahweh) mnyofu YEYE NDIYE.

Yeye

Yesu aliulizwa “ni amri ipi iliyo muhimu kuliko zote?”

Wokovu ulijibu, “Kwa sababu yeye ni wa kwanza, Sikia Mungu-ni-Mnyofu, Bwana Mungu wa nafsi zetu Bwana ni mmoja.” Marko 12:29 RBT

Amri ni yeye (mwanamke). Kwa sababu huyu, lengo la yote, alikosekana kabisa, yeye Amri na Maandishi walipokea dhuluma na vurugu nyingi kama vile ambavyo amefichwa, kupotoshwa, kuuzwa, kutangazwa, na kufungiwa mbali (kana kwamba amefungiwa kwenye mnara, asionekane na mtu yeyote) na uongo wa wanadamu katika vizazi vyote.