Δείτε επίσης Η Βασίλισσα Μέσα, Βασίλισσα Εσθήρ εναντίον Βασίλισσας Αστίν, Η Βασίλισσα του Σαβά
Η ελληνική λέξη για τον «ουρανό» είναι ouranós – ουρανός (ενικός), και σχεδόν εξίσου συχνά χρησιμοποιείται στον πληθυντικό («ουρανοί»). «Ο ενικός και ο πληθυντικός έχουν διακριτούς τόνους και επομένως θα πρέπει να διακρίνονται στη μετάφραση (αν και δυστυχώς σπάνια διακρίνονται)»
(G. Archer)
Θα μπορούσε κανείς να το αποδώσει με μια αφηρημένη έννοια ως «ουρανοί», αλλά καταλαβαίνουμε ότι αυτοί οι «ουρανοί» είναι ουράνιες υπάρξεις που αριθμούνται.
Η λέξη της Καινής Διαθήκης για τη «βασιλεία» είναι basileia. Αυτό είναι ένα θηλυκό ουσιαστικό. Στα αρχαία ελληνικά αυτή η λέξη χρησιμοποιείται και για τα δύο
- μια βασίλισσα
- ένα βασίλειο/βασιλεία
Οι λέξεις είναι οι ίδιες. Πώς ξέρουμε λοιπόν αν η Καινή Διαθήκη μιλάει για μια «βασίλισσα» και όχι για έναν «τόπο βασιλείας/βασίλειο»;
Οι μελετητές πάντα επεσήμαναν το πλαίσιο. Το Ελληνικό Λεξικό του Thayer αναφέρει απλώς: «βασιλεία, βασιλείας, ἡ (από το βασιλεύω· να διακρίνεται από τη βασιλεία, μια βασίλισσα». Αλλά γιατί; Λόγω του πλαισίου. Αλλά ποιου πλαισίου; Ποιας προκατάληψης;
Γλωσσική Καθαρότητα: Οι Ελληνόφωνοι Ιουδαίοι έναντι των Αττικιστών
Μια πιο συγκεκριμένη λέξη που χρησιμοποιείται για τη «βασίλισσα» στην Καινή Διαθήκη είναι η basilissa βᾰσῐλισσα που συναντάται μόνο τέσσερις φορές. Στη μετάφραση των Εβδομήκοντα της Παλαιάς Διαθήκης, οι Ιουδαίοι μεταφραστές χρησιμοποίησαν αυτή τη μορφή. Αλλά η πρώτη μορφή «basileia» ήταν η προτιμώμενη μορφή από τον Ιώσηπο και τους Αττικιστές. Η καταχώριση του Ελληνικού Λεξικού του Thayer για τη «βασίλισσα» (πρβλ. #938) αναφέρει: «οι Εβδ.· ο Ιώσηπος· οι Αττικιστές προτιμούν τις μορφές βασιλίς [basilis] και βασιλεία [basileia]…»
βᾰσῐλ-ισσα, ἡ, = βασίλειᾰ, βασίλισσα
Σύμφωνα με το Ελληνοαγγλικό Λεξικό LSJ (Liddell-Scott-Jones), ένα πρότυπο σημείο αναφοράς για την Αρχαία Ελληνική, η λέξη «basilissa» ισούται με τη «basileia», που σημαίνει βασίλισσα. Μαρτυρείται σε διάφορες πηγές όπως ο Οικονομικός του Ξενοφώντα 9.15, αποσπάσματα που αποδίδονται στον Αλκαίο και τον Αριστοτέλη στα Ανέκδοτα Ελληνικά του Bekker, και στα έργα του Φιλήμονα όπως αναφέρονται στον Αθήναιο XIII.595c. Οι Αττικιστές απέρριψαν τη μορφή ως μη αττική, με τη μοναδική αναφορά της στη Σπάρτη από τον Θεόκριτο 15.24 και στα έργα του Πολέμωνα συχνότερα. (πρβλ. «βασίλισσα – Logeion»)
Οι μεταφραστές των Εβδομήκοντα και οι Αττικιστές αντιπροσωπεύουν διακριτές πολιτιστικές και γλωσσικές επιδιώξεις. Η μετάφραση των Εβδομήκοντα, η ελληνική μετάφραση της Εβραϊκής Βίβλου που ολοκληρώθηκε τον 3ο αιώνα π.Χ., είχε ως στόχο να καταστήσει τις ιουδαϊκές γραφές προσιτές στους ελληνόφωνους Ιουδαίους της Αλεξάνδρειας. Έτσι, η μεθοδολογία της μετάφρασης βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε ένα ιουδαϊκό κοινό. Αυτή η μετάφραση χρησιμοποίησε την Κοινή Ελληνική, την κοινή διάλεκτο της εποχής, για να διασφαλίσει την πρακτική και θρησκευτική κατανόηση των μακροχρόνιων ιουδαϊκών παραδόσεων. Ήταν οι παραδόσεις και οι προκαταλήψεις τους σωστές; Λίγους αιώνες αργότερα, ένας άνθρωπος ονόματι «Σωτηρία» είπε με σαφήνεια ότι δεν ήταν. Χαρακτήρισε τους ηγέτες, τους γραμματείς και τους νομικούς ως «κλέφτες», «ψεύτες» και «υποκριτές». Αυτός ο ίδιος άνθρωπος κήρυξε στη συνέχεια για μια «basilea» των «ουρανών» ως κεντρικό μήνυμα σωτηρίας και κρίσης που έρχεται στον κόσμο. Αυτό το πλαίσιο δεν προσφέρεται για την υιοθέτηση της ιουδαϊκής ερμηνείας και των γλωσσικών μορφών για το δικό του ευαγγελικό μήνυμα.
Αντίθετα, οι Αττικιστές, που έδρασαν από τον 2ο αιώνα π.Χ. έως τον 2ο αιώνα μ.Χ., προσπάθησαν να διατηρήσουν και να μιμηθούν την κλασική αττική ελληνική διάλεκτο της Αθήνας του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ. Επικεντρώθηκαν στη διατήρηση της γλωσσικής καθαρότητας και της υφολογικής κομψότητας των κλασικών Αθηναίων συγγραφέων, χάριν της εκπαίδευσης και της ρητορικής (σκεφτείτε τους φιλοσόφους) στον ελληνόφωνο κόσμο. Ενώ οι Εβδομήκοντα επικεντρώθηκαν στη θρησκευτική και πολιτιστική παράδοση των Ιουδαίων, οι Αττικιστές έδωσαν έμφαση στη λογοτεχνική και υφολογική πιστότητα, επηρεάζοντας την εκπαίδευση της ελίτ και την εκτίμηση της κλασικής ελληνικής γραμματείας.
Για περαιτέρω ανάγνωση:
- Carawan, Edwin. The Attic Orators. Oxford University Press, 2008.
- Innes, Doreen C. (editor). Greek Literary Criticism: From Plato to the Present. Routledge, 2001.
Υιοί της Βασιλείας ή της Βασίλισσας;
Αν τα σημασιολογικά πλαίσια έχουν κάτι να πουν για τη μετάφραση, φαίνεται ότι το σημασιολογικό πλαίσιο του Ματθ. 13:38 θα ήταν προφανές:
Ο Αγρός είναι ο Κόσμος και ο καλός σπόρος [ενικός] — αυτοί είναι οι υιοί της βασίλισσας…
Ματθαίος 13:38 RBT
«Η μήτηρ πάντων ημών…» (Γαλ. 4:26)
Η φράση «υιοί της βασιλείας» βγάζει πολύ λιγότερο νόημα σημασιολογικά από το «υιοί της βασίλισσας». Ποιητικά ή ιδιωματικά, ίσως. Τα υπομνήματα το εκλαμβάνουν ως εβραϊκό ιδιωματισμό για τους Ιουδαίους, αλλά είναι αρκετά μπερδεμένα, αφού οι «υιοί της βασιλείας» ρίχνονται στο εξώτερο σκότος (Ματθ. 8:12) και οι «υιοί της βασιλείας» ονομάζονται καλός σπόρος (Ματθ. 13:38)! Κάτι σαφώς δεν πάει καλά. Ας κοιτάξουμε πιο προσεκτικά.
«Η βασίλισσα των ουρανίων μοιάζει με έναν θησαυροφυλάκιο που ήταν κρυμμένο σε έναν αγρό που βρήκε ένας άνθρωπος…» Ματθ. 13:44 RBT
«Γνωρίζοντας τώρα τις σκέψεις τους, είπε σε αυτούς: “Κάθε βασίλισσα που μερίστηκε/διαιρέθηκε από την ίδια ερημώνεται, και κάθε πόλη ή σπίτι που μερίστηκε/διαιρέθηκε από την ίδια δεν στέκεται.”» Ματθ. 12:25 RBT
Αποκρινόμενος τώρα, ο Κύριος είπε στην ίδια: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και θορυβείς για πολλά. Η ανάγκη είναι μικρή, και η Μαρία επέλεξε την καλή μερίδα του ενός, αυτή που δεν θα αποκοπεί/αφαιρεθεί από την ίδια».
Λουκάς 10:42 RBT
Οι σχολιαστές εδώ απέτυχαν να κατανοήσουν τον λόγο για τους πληθυντικούς γάμους:
«Η βασίλισσα των ουρανίων έγινε σαν άνθρωπος, ένας βασιλιάς που έκανε γάμους για τον γιο του.» Ματθ. 22:2 RBT
«Από τις ημέρες, λοιπόν, του Ιωάννη του Καταδυτή μέχρι τώρα, η βασίλισσα των ουρανίων βιάζεται και βίαιοι άνθρωποι την αρπάζουν.» Ματθ. 11:12 RBT
«Άλλη παραβολή παρέθεσε σε αυτούς λέγοντας: “Η βασίλισσα των ουρανίων έγινε σαν άνθρωπος που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του.”» Ματθ. 13:24 RBT
«Όχι ο καθένας, αυτός που μου λέει “Κύριε, Κύριε” θα εισέλθει στη βασίλισσα των ουρανίων, παρά μόνο αυτός που κάνει το θέλημα του πατέρα μου που είναι ανάμεσα στους ουράνιους.» Ματθ. 7:21 κατά λέξη
«Σοφές-υπάρξεις στην Έξω φωνάζουν-από-χαρά στη Λεωφόρο· αυτή δίνει τη φωνή της. Στην κεφαλή εκείνων-που-βρυχώνται φωνάζει στις εισόδους των πυλών στην Πόλη, μιλάει τα λόγια της. Μέχρι πότε άπειροι θα αγαπάτε την απειρία; Και εκείνοι-που-περιγελούν, έναν περιγελασμένο απόλαυσαν για τους εαυτούς τους. Και οι ανόητοι μισούν έναν γνωστό.» Παρ. 1:20-22 RBT
«Σοφές-υπάρξεις, αυτή έχτισε τον οίκο της, λάξευσε τους στύλους της, επτά. Έσφαξε τα σφάγιά της, παρέθεσε την τράπεζά της, έστειλε τους απεσταλμένους της, διαβάζει πάνω στα σώματα των υψηλών τόπων της πόλης. Ποιος είναι άπειρος; Ας εκτραπεί εδώ. “Σε μια καρδιά που στερείται”, λέει στον ίδιο.» Παρ. 9:2-4 RBT
Η γενική πτώση της αυτοπαθούς αντωνυμίας τρίτου προσώπου θηλυκού γένους εαυτής μεταφραζόταν πάντα ως «αυτού/αυτής» (itself) στο Ματθ. 11:12, 12:25 και σε παρόμοια εδάφια.