ይህንም ይመልከቱ ንግሥት በውስጥ, ንግሥት አስቴር እና ንግሥት አስጢን, የሳባ ንግሥት
ለ”ሰማይ” የግሪኩ ቃል ouranós – ሰማይ (ነጠላ) ሲሆን፣ በተመሳሳይ ሁኔታ በብዙ ቁጥር (“ሰማያት“) ጥቅም ላይ ይውላል። “ነጠላው እና ብዙ ቁጥሩ የተለየ ትርጉም አላቸው፣ ስለዚህም በትርጉም ጊዜ መለየት አለባቸው (ምንም እንኳን በሚያሳዝን ሁኔታ ብዙ ጊዜ ባይለዩም)”
(ጂ. አርከር)
በአብስትራክት መልኩ “ሰማያት” ተብሎ ሊተረጎም ይችላል፣ ነገር ግን እነዚህ “ሰማያት” የሚቆጠሩ ሰማያውያን መሆናቸውን እንረዳለን።
በአዲስ ኪዳን ለ”መንግሥት” የተጠቀሰው ቃል basileia ነው። ይህ አንስታይ ስም ነው። በጥንታዊ ግሪክ ይህ ቃል ለሁለቱም ያገለግላል፦
- ንግሥት
- መንግሥት/ግዛት
ቃላቱ ተመሳሳይ ናቸው። ታዲያ አዲስ ኪዳን ስለ “ንግሥት” እንጂ ስለ “የግዛት ቦታ/መንግሥት” እየተናገረ መሆኑን እንዴት እናውቃለን?
ምሁራን ሁልጊዜ ወደ አውድ ይጠቁማሉ። የቴየር የግሪክ ሌክሲኮን (Thayer’s Greek Lexicon) እንዲህ ይላል፣ “βασιለία, βασιλείας, ἡ (ከ βασιλεύω የመጣ፤ ከ βασιλεία, ንግሥት መለየት ያለበት።” ግን ለምን? በአውድ ምክንያት። ግን የትኛው አውድ? የትኛው አድልዎ?
የቋንቋ ንጽህና፡ ግሪክ ተናጋሪ አይሁዶች እና አቲሲስቶች
በአዲስ ኪዳን ለ”ንግሥት” ጥቅም ላይ የዋለ ይበልጥ ግልጽ የሆነ ቃል basilissa βᾰσῐልισሳ ሲሆን አራት ጊዜ ብቻ ይገኛል። በሰባ ሊቃናት (Septuagint) የብሉይ ኪዳን ትርጉም ውስጥ አይሁዳውያን ተርጓሚዎች ይህንን ቅጽ ተጠቅመዋል። ነገር ግን የመጀመሪያው ቅጽ “basileia” በጆሴፈስ እና በአቲሲስቶች ዘንድ ተመራጭ ነበር። የቴየር የግሪክ ሌክሲኮን ስለ “ንግሥት” (ዝ.ከ. #938) እንዲህ ይላል፣ “የ ሰባ ሊቃናት፤ ጆሴፈስ፤ አቲሲስቶች βασιλίስ [basilis] እና βασιλεία [basileia]… የሚሉትን ቅጾች ይመርጣሉ።”
βᾰσῐል-ισሳ, ἡ, = βασίλειᾰ, ንግሥት
እንደ LSJ (Liddell-Scott-Jones) የግሪክ-እንግሊዝኛ ሌክሲኮን ከሆነ፣ “basilissa” ከ “basileia” ጋር እኩል ነው፣ ትርጉሙም ንግሥት ማለት ነው። ይህ እንደ Xenophon’s Oeconomicus 9.15፣ በ Bekker’s Anecdota Graeca ውስጥ ለ Alcaeus እና Aristotle በተሰጡ ጥቅሶች፣ እና በ Athenaeus XIII.595c በተጠቀሰው የ Philemon ሥራዎች ውስጥ ተረጋግጧል። አቲሲስቶች ይህንን ቅጽ እንደ አቲክ ያልሆነ (unattic) ውድቅ አድርገውታል፣ ብቸኛው መጠቀሱ በስፓርታ በ Theocritus 15.24 እና በ Polemo ሥራዎች ውስጥ በብዛት ይገኛል። (ዝ.ከ. “βασίλισሳ – Logeion“)
የሰባ ሊቃናት ተርጓሚዎች እና አቲሲስቶች የተለያዩ ባህላዊ እና ቋንቋዊ ፍላጎቶችን ይወክላሉ። በ3ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ዓ. የተጠናቀቀው የዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ የግሪክ ትርጉም የሆነው ሰባ ሊቃናት፣ የአይሁድ ቅዱሳት መጻሕፍትን በአሌክሳንድሪያ ለሚገኙ ግሪክ ተናጋሪ አይሁዶች ተደራሽ ለማድረግ ያለመ ነበር። ስለዚህ የትርጉም ዘዴው በአብዛኛው በአይሁድ ታዳሚዎች ላይ የተመሰረተ ነበር። ይህ ትርጉም ለረጅም ጊዜ የቆዩ የአይሁድ ወጎችን ተግባራዊ እና ሃይማኖታዊ ግንዛቤ ለማረጋገጥ በወቅቱ የነበረውን የኮይኔ ግሪክ (Koine Greek) ቀበሌኛ ተጠቅሟል። የእነሱ ወጎች እና አድልዎዎች ትክክል ነበሩ? ከጥቂት መቶ ዓመታት በኋላ “መድኃኒት” (Salvation) የተባለ ሰው በማያሻማ ሁኔታ እንዳልነበሩ ተናገረ። መሪዎቹን፣ ጻፎቹን እና ሕግ አዋቂዎቹን “ሌቦች”፣ “ውሸታሞች” እና “ግብዞች” ብሎ ጠራቸው። ይህ ሰው ስለ “ሰማያት” “basilea” እንደ ዋና የመዳን እና በዓለም ላይ ስለሚመጣው ፍርድ መልእክት ሰበከ። ይህ አውድ ለራሱ የወንጌል መልእክት የአይሁድን ትርጓሜ እና የቋንቋ ቅጾችን ለመከተል አይመችም።
በተቃራኒው፣ ከ2ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ዓ. እስከ 2ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም. ንቁ የነበሩት አቲሲስቶች፣ የ5ኛው እና የ4ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ዓ. የአቴንስን ክላሲካል አቲክ ግሪክ ቀበሌኛ ለመጠበቅ እና ለመምሰል ሞክረዋል። በግሪክ ተናጋሪው ዓለም ለትምህርት እና ለንግግር (ለምሳሌ ፈላስፋዎች) ሲሉ የጥንታዊ አቴንስ ደራሲያንን የቋንቋ ንጽህና እና የዘይቤ ውበት በመጠበቅ ላይ አተኩረው ነበር። ሰባ ሊቃናት በአይሁዶች ሃይማኖታዊ እና ባህላዊ ወግ ላይ ሲያተኩሩ፣ አቲሲስቶች ግን ለሥነ-ጽሑፋዊ እና ለዘይቤያዊ ታማኝነት ትኩረት ሰጥተዋል፣ ይህም በከፍተኛ ትምህርት እና በጥንታዊ የግሪክ ሥነ-ጽሑፍ አድናቆት ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል።
ለተጨማሪ ንባብ፦
- Carawan, Edwin. The Attic Orators. Oxford University Press, 2008.
- Innes, Doreen C. (editor). Greek Literary Criticism: From Plato to the Present. Routledge, 2001.
የመንግሥት ወይስ የንግሥት ልጆች?
የትርጉም አውዶች ስለ ትርጉም የሚናገሩት ነገር ካለ፣ የማቴዎስ 13:38 የትርጉም አውድ ግልጽ ይመስላል፦
እርሻው ዓለም ነው፤ መልካሙም ዘር [ነጠላ]—እነዚህ የንግሥቲቱ ልጆች ናቸው…
ማቴዎስ 13:38 RBT
“የሁላችን እናት…” (ገላ. 4:26)
“የመንግሥት ልጆች” የሚለው ከ “የንግሥት ልጆች” ይልቅ በትርጉም ደረጃ ብዙም ትርጉም አይሰጥም። በቅኔ ወይም በፈሊጥ ደረጃ ምናልባት ሊሆን ይችላል። ሐተታዎቹ ለአይሁዶች የዕብራይስጥ ፈሊጥ አድርገው ይወስዱታል፣ ነገር ግን “የመንግሥት ልጆች” ወደ ውጭ ጨለማ ስለሚጣሉ (ማቴ. 8:12) እና “የመንግሥት ልጆች” መልካም ዘር ተብለው ስለሚጠሩ (ማቴ. 13:38) በጣም ግራ ተጋብተዋል! አንድ ነገር በግልጽ ተበላሽቷል። እስቲ ጠጋ ብለን እንመልከት።
“የሰማያውያን ንግሥት በሜዳ ውስጥ የተደበቀ የሀብት ግምጃ ቤትን ትመስላለች፤ ሰውም ባገኘው ጊዜ…” ማቴ. 13:44 RBT
“ሐሳባቸውን አውቆ እንዲህ አላቸው፦ ‘ከእርስዋ ተለይታ የምትከፋፈል ንግሥት ሁሉ ትጠፋለች፣ ከእርስዋ ተለይታ የምትከፋፈል ከተማ ወይም ቤት ሁሉ አይቆምም።” ማቴ. 12:25 RBT
ጌታም መልሶ እንዲህ አላት፦ “ማርታ፣ ማርታ፣ በብዙ ነገር ትጨነቂያለሽ ትታወኪያለሽም፤ የሚያስፈልገው ግን ጥቂት ነው፤ ማርያምም መልካሙን ዕድል መርጣለች፣ ከእርስዋም አይወሰድባትም።”
ሉቃስ 10:42 RBT
እዚህ ላይ ተንታኞች የብዙ ቁጥር ጋብቻዎች (marriages) የተጠቀሱበትን ምክንያት መረዳት ተስኗቸዋል፦
“የሰማያውያን ንግሥት ለልጁ ሰርግ [ጋብቻዎች] ያደረገን ንጉሥ ትመስላለች።” ማቴ. 22:2 RBT
“ከመጥምቁ ዮሐንስ ዘመን ጀምሮ እስከ ዛሬ ድረስ የሰማያውያን ንግሥት ትገፋለች፣ ግፈኞችም እርስዋን ይነጥቋታል።” ማቴ. 11:12 RBT
“ሌላ ምሳሌ አቀረበላቸው እንዲህም አለ፦ ‘የሰማያውያን ንግሥት በእርሻው መልካም ዘርን የዘራን ሰው ትመስላለች።” ማቴ. 13:24 RBT
“‘ጌታ ሆይ፣ ጌታ ሆይ’ የሚለኝ ሁሉ ወደ ሰማያውያን ንግሥት የሚገባ አይደለም፣ በሰማያት ያለውን የአባቴን ፈቃድ የሚያደርግ እንጂ።” ማቴ. 7:21 ቃል በቃል
“ጥበበኞች በውጭ በደስታ ይጮኻሉ፤ በጎዳና ድምፅዋን ትሰጣለች። በግርግር ራስ ላይ ትጣራለች፣ በከተማይቱ በሮች መግቢያ ንግግርዋን ትናገራለች። ‘እናንተ አላዋቂዎች፣ እስከ መቼ አላዋቂነትን ትወዳላችሁ? ፌዘኞችም ፌዝን ይፈቅዳሉ? ሰነፎችም እውቀትን ይጠላሉ?'” ምሳሌ 1:20-22 RBT
“ጥበበኞች፣ ቤቷን ሠራች፣ ሰባቱን ምሰሶዎቿን አቆመች። ታረዷን አረደች፣ የወይን ጠጅዋን ቀላቀለች፣ ማዕድዋንም አዘጋጀች። ባሪያዎቿን ላከች፣ በከተማይቱ ከፍተኛ ቦታ ላይ ሆና ትጣራለች። ‘አላዋቂ የሆነ ማንም ቢኖር ወደዚህ ይምጣ’፤ አእምሮ የጎደለውንም እንዲህ ትለዋለች።” ምሳሌ 9:2-4 RBT
የባለቤትነት 3ኛው ሰው ነጠላ አንስታይ ተውላጠ ስም herself (እርስዋ ራሷ) በማቴዎስ 11:12፣ 12:25 እና መሰል ጥቅሶች ላይ ሁልጊዜ “itself” (እራሱ) ተብሎ ተተርጉሟል።