Ejikọtara n’ụzọ na-ahaghị nhata. Onye a na-aghọtaghị, onye ọgba aghara (enweghị usoro) nke ejikọtara na onye tọgbọrọ chakoo (enweghị ihe dị n’ime, enweghị isi). Ma ọ bụ, Akụkọ banyere Ndị Eze Nwanyị Abụọ. Bible malitere site n’akụkọ dị egwu, nke a na-ahụbeghị, nke a na-akọbeghị…
תהו ובהו
[tohu ve-bohu]
Nke Strong #1961. hayetah. Ọ ghọọla. Ngwaa ịbụ dị na “tense” zuru oke/nke emechara yana onye nke atọ nwanyị otu. Ngwaa nwanyị a kwesịrị ka aha nwanyị soro ya iji kwekọọ na okike, dịka ọ dị na Zefanaya:
היתה לשַמה
“ọ ghọọla ebe tọgbọrọ n’efu”
Zefanaya 2:15
Mana mgbe ụfọdụ anyị na-ahụ ihe ndị pụrụ iche na-adọrọ mmasị:
היתה למס
“ọ ghọọla otu ndị na-arụ ọrụ mmanye [aha mkpokọta nwoke]”
Abụ Ákwá 3:1 RBT
Ma emesịa, enwere Jenesis 1:2 dị omimi:
היתה תהו ובהו
“ọ ghọọla tohu na bohu”
Okwu ndị ahụ bụ tohu na bohu bụ njikọ, ebe nke mbụ dabeere na nke ọzọ, ma ọ bụ jikọọ na nke ọzọ. Ndị ọkachamara n’asụsụ na-akọwa ha dị ka aha nwoke. Agbanyeghị, enwere ike ịkọwa ha dị ka aha nwanyị nwere nsonaazụ nwoke.
Tụlee: Nwoke Kewara ekewa na-anwa iwulite (ma ọ bụ na-ekewa) otu Nwanyị ahụ
Nke a dabere n’okwu na-agba gburugburu na Testament Ọhụrụ, “dịka nwanyị siri n’aka nwoke pụta, otu ahụ ka nwoke siri n’aka nwanyị pụta.” Dị ka usoro aonic na-emegharị onwe ya, nwoke ahụ kewara ekewa nwere ike iwulite naanị nwanyị kewara ekewa, nke a na-emekwa ka onwe ya pụta ìhè karịa ka ọ dị na mbụ. Usoro ahụ na-emegharịkwa onwe ya. Ya mere, “ọ dịghị mma” ka nwoke kewapụ onwe ya.
Mkpuru akwụkwọ ndị ahụ na-enye ihe ngosi “na-eme mkpọtụ n’ụwa” dị ike. Mkpuru akwụkwọ Hibru ו bụ nsonaazụ na Hibru nke pụtara “nke ya/onwe ya.” Mgbọrọgwụ nke bohu bụ בהה (bahah) na mgbọrọgwụ nke tohu bụ תהה (tahah). Ọ bụrụ na a haziri ihe ndị a ka ọ bụrụ aha nwanyị, anyị nwere ike ịgụ ihe dịka “tohah na bohah.” Ọ bụrụ na Tohu na Bohu kewara megide onwe ya, na nsonaazụ abụọ a na-ezo aka na “onwe ya” mgbe ahụ ọ ga-esochi na a ga-enwe “ya” abụọ ma ọ bụ ụmụ nwoke abụọ dị iche iche na-anwa iwulite otu nwanyị ahụ, dịka “nke a” na “nke a.” Ọzọkwa, mkpụrụ akwụkwọ ו n’onwe ya na-anọchi anya “nwoke” na nọmba 6, “nọmba nke mmadụ.”
Tohu #8414 (nke na-adịghị adị, nke gbagọrọ agbagọ, nke adịgboroja, ọgba aghara) na Bohu, #922 (nke tọgbọrọ chakoo/nke ziri ezi) na-akọwa Onye nke Ụwa (“Akụkọ banyere Ndị Eze Nwanyị Abụọ”). Okwu ndị a na-esiri ike mgbe niile ịsụgharị.
“ihe ọ pụtara na mbụ siri ike ijide” (cf. Brown, et al).
1 Sam. 12:21 jikọtara tohu na Baalim (chi ụgha) na Ashtarot (chi nwanyị ụgha) n’ozuzu ha: “ha bụ tohu” nke a na-asụgharịkarị dị ka ihe na-abaghị uru, ihe na-enweghị isi, ihe efu. Ha enweghị ọdịdị, ha bụ adịgboroja, ha adịghị adị, ha amaghị ihe ha na-eme. Ọ dịghị ihe dị n’ime. Egbugbere ọnụ ha, anya ha, ihu ha, imi ha niile na-ekpuchi oghere tọgbọrọ chakoo.
Okwu ahụ bụ bohu dị ka Gesenius siri kwuo sitere na mgbọrọgwụ Hibru bahah,
“nke pụtara n’ụzọ kwesịrị ekwesị inwe ihe ọ pụtara nke ịdị ọcha, nke n’asụsụ Arabic na-emetụta n’akụkụ ụfọdụ na nchapụta na ihe ịchọ mma (ịbụ onye na-egbuke egbuke, ịbụ onye mara mma), n’akụkụ ụfọdụ na ịtọgbọ chakoo…”.
Nne?
Fuerst na-enye anyị ozi ndị ọzọ ma rịba ama otú e siri were bohu dị ka “nne nke agbụrụ nke chi dị iche iche”:
בָּהָה (anaghị eji ya eme ihe) intr. 1. ịtọgbọ chakoo, dị ka بهى ịtọgbọ chakoo, onye na-ebughị ebe obibi, ihe mkpofu, Aram. בְּהָא, Syr. ܒܗܐ, n’ụdị a mụbara amụba ܒܗܒܗ ịtụ egwu (tụlee Hebr. שָׁמֵם); nsonaazụ בֹּהוּ. — Ya mere 2. ịtọgbọ n’efu, ịbụ ihe mkpofu, בָּקַק na-apụtakwa n’otu ihe atụ ahụ; a na-ekwu ya karịsịa maka ọgba aghara oge ochie.
בֹּהוּ (= בְּהוּ mgbe ọdịdị פְּרִי gasịrị) m. ịtọgbọ chakoo, ịtọgbọ n’efu, a na-ekwu ya maka ọgba aghara oge ochie nke ụwa siri na ya pụta GEN. 1, 2. N’echiche oge ochie a, e wepụrụ בֹּהוּ na cosmogony nke Bible, ma jiri ya mee ihe n’ịkwado ozizi (יֵשׁ מֵאַיִן) gbasara okike. Ya mere Aquila sụgharịrị οὐδέν, Vulg. vacua, Onkelos na Samarit. רֵיקָנְיָא. Cosmogony nke ndị Finishia agbanweela בֹּהוּ βααῦ ka ọ bụrụ okwu mmadụ na-anọchi anya ihe oge ochie, yana dịka chi, nne nke agbụrụ nke chi dị iche iche; aha Aramaean בָּהוּת, בְּהוּתָא, Βαώθ, Βυθ-ός, Buto maka nne nke chi dị iche iche, nke gafere n’aka ndị Gnostics, ndị Babịlọn na ndị Ijipt, bụ otu ihe ahụ. Môt, nke bụ Βώθ (בְּהוּת), sitere na Finishia site na mgbanwe nke b na m, n’agbanyeghị na ọ nwere echiche dị iche na ntinye ya na cosmogony. N’ụzọ ihe atụ IS. 34, 11.
Nkọwa Dummelow nke 1909 banyere Jenesis tụlekwara njikọ a:
“Okwu a sụgharịrị dị ka ihe efu bụ bohu. Ọ na-echetara anyị akụkọ ifo ndị Finishia na ụmụ mmadụ mbụ bụ ụmụ nke ’ikuku Kolpia na nwunye ya Baau nke a na-akọwa dị ka Abalị,’ yana nke Bau nke ndị Babịlọn mbụ, ’nne ukwu,’ onye a na-efe ofufe dị ka onye na-enye ụmụ mmadụ ala na igwe atụrụ, na onye na-enye ala ọmụmụ.”
Oge ole ka ọ bụ, kpọmkwem?
Otu akwụkwọ An Exegetical Reflection on Creation Time pp.54-55 (University of Pretoria), nke dabeere na nkwenye na e dere ederede Bible dị ka ndekọ akụkọ ihe mere eme nke usoro oge, na-atụle arụmụka asụsụ banyere ma Hibru Bōhū (ịtọgbọ chakoo) ọ bụ nke a gbaziri ozugbo n’aka chi nwanyị Finishia bụ Baau ma ọ bụ Bau nke ndị Babịlọn, na-enyocha otú ndị edemede oge ochie siri nabata ma ọ bụ jụ usoro cosmologies akụkọ ifo ndị a:
N’iburu Testament Ọhụrụ n’uche, ọ na-agba akaebe na eziokwu ahụ bụ na Testament Ochie dabere na ihe omume akụkọ ihe mere eme n’ezie na ọ bụghị naanị nchịkọta akụkọ ifo nke n’Ebe Ọwụwa Anyanwụ dị nso n’oge ochie… Maka ma onye Kraịst na onye Juu, eziokwu nke Akwụkwọ Nsọ na-agba akaebe abụghị naanị ihe zuru oke n’ihe gbasara akụkọ ihe mere eme, kamakwa ọ karịrị ohere na oge. (p.54, emp. add)
Rịba ama arụmụka na mgba banyere ụdị edemede:
Echiche ọzọ banyere okwu nke ụdị edemede sitere n’aka Möller (1997:2-3) onye jụrụ ma ọ bụ akụkọ ihe mere eme n’echiche anyị siri mara ya; ma ọ bụ ihe atụ na akụkọ ifo karịa. Möller kwubiri na “Nke mbụ, anyị kwesịrị iburu n’uche na Bible sitere n’ike mmụọ nsọ Chineke, n’ihi nke ahụ, ọ dabaghị n’ụdị edemede ọ bụla. Ọ bụ ezie na e dere nkọwa nke ihe omume okike n’ụzọ akụkọ na ụdị akụkọ ihe mere eme, n’agbanyeghị nke ahụ, a na-egosipụtakwa ya n’ụdị akụkọ ihe mere eme nke amụma.” ‘Ụdị Akụkọ Ihe Mere Eme nke Amụma’ a na-ezo aka na nchikota nke ihe omume akụkọ ihe mere eme ziri ezi, nke Onye Okike haziri iji tụọ aka n’ihe ka ukwuu n’ọdịnihu. (p. 57, emp. add)
Echiche a nke ụdị “amụma-akụkọ ihe mere eme” na-etinye nrụgide dị ukwuu (ma ọ bụ nkewa) n’uche, n’ihi na ọ ga-emecha napụ onye na-agụ ya ntakịrị ịdị ọcha nke nwatakịrị n’ime ya. Uche enweghị ike kewaa n’ụzọ dị njọ karịa nke a—n’etiti nnukwu ndekọ akụkọ ihe mere eme na nnukwu ederede ụdị amụma-ọdịnihu. Nke a na-etinye uche n’ebe abụọ na-emegiderịta onwe ha kpamkpam n’otu oge, n’enweghị ebe ọ ga-ada. Maka onye na-agụ akwụkwọ 66 dị iche iche na-agbalị ịchọpụta ihe a na-eche na ọ bụ amụma nke “ọdịnihu usoro oge,” na ihe a na-eche na ọ bụ akụkọ ihe mere eme nke “oge gara aga,” ọ gaghị ekwe omume ịbịarute n’eziokwu ahụ. Nnukwu ihe ijuanya ebe a bụ na arụmụka a n’onwe ya bụ “tohu na bohu,” ọ na-ahapụ onye na-agụ ya ka ọ nọrọ na mgbagwoju anya na ịtọgbọ chakoo.
Uche Kewara Ekewa
Jeremaya onye amụma kọwara ihe ndị a n’ọhụụ nke Ụbọchị nke Onye Ahụ Dị.
Ahụla m Onye nke Ụwa ebighị ebi, ma lee! onye na-adịghị adị nke onwe ya [tohu] na onye tọgbọrọ chakoo nke onwe ya [bohu], na n’ebe ndị nke Eluigwe Abụọ nọ, ìhè ha abụghịkwa ihe ọ bụla!
Jeremaya 4:23 RBT.
A na-eme ka onye ezi omume bụrụ onye isi ya kọrọ n’ala n’ime Tohu:
Ndị na-eme ka anụ ahụ mehie n’okwu, na maka Onye-na-edozi-ihe n’ime Ọnụ Ụzọ Ámá, ha na-ama nri ma na-eme ka onye ezi omume hulatara n’ime Onye-na-adịghị-adị nke onwe ya [Tohu].
Aịsaịa 29:21 RBT
Ìhè ha abụghị ihe ọ bụla n’ihi na a fopụrụ ya [onye na-adịghị amụ nwa] (Aịsa. 54).
“Abalị nke Onwe Ya”: Nwanyị Onyinyo Abalị Gbara Ọchịchịrị (Nyx) nke Oge Gara Aga
Ha nweela/lụọla ya—onye na-agbọ agbọ, na onye na-agbakọ agbakọ, na onye na-afụ afụ, na onye gbara ọchịchịrị. Ha nọ n’ime ya. O setịpụwokwa n’elu ya eriri nke onye na-adịghị adị/onye ọgba aghara nke onwe ya [tohu] na nkume plumb nke onye tọgbọrọ chakoo nke onwe ya [bohu].
Aịsaịa 34:11 RBT
<img class="aligncenter" src=")
Tohu na Bohu – Ebe ọ kewara megide onwe ya, ọ gaghị enwe ike iguzo.
A nụrụ ya, “buru obe gị”, mana e dere ya, “Welie osisi nke onwe gị“. Nnọchiaha nwere ike ịgbanwe ọgụgụ ederede nke ukwuu dabere na mmasị. Ihe dị mkpa bụ mmasị/ọnọdụ na nke bụ eziokwu na-ekpebi ọnọdụ ahụ. Nwoke ahụ (okwu ahụ) ga-eguzorịrị ọtọ.
Onye a Mara Ikpe na Onye Ezi Omume
Akara ahụ na-atụ onyinyo ahụ dị ka ihe dị mgbatị ma ọ bụ “ịtọgbọ n’ala” ma na-ekpughe ihe ọ bụ n’ezie: nke na-adịghị mma, nke na-abụghị eziokwu. (Jen. 8:13). Nkume pọlọm n’aka nke ọzọ na-atụ ihe kwụ ọtọ n’elu na n’ala—nke dị ọcha/na-egbuke egbuke. Mgbe a tụnyere abụọ ahụ ọnụ, a ga-ahụ ihe dị iche:
M debere onye a mara ikpe maka akara, na onye ezi omume maka ihe nlele; akpụrụ mmiri ekpochapụwo ebe mgbaba nke okwu ụgha, ndị mmiri abụọ ahụ na-asachapụkwa ebe nzuzo ahụ.
Aịzaya 28:17 RBT
Akara ya aka ịghọ Nne ọdụm nke Chineke
Usoro njikọ nwanyị a na-akọwa na-apụta n’ebe ọzọ, na-ezo aka n’otu Nwanyị Onyinyo gbara ọchịchịrị ahụ ya na Onwe ya tọgbọrọ chakoo dị elu ka a na-agbakọta ọnụ, ka ọ ghọọ Ariel, Nne ọdụm nke Chineke:
Ma mị amịkọrọla/mịkpọọla Nne ọdụm nke Chineke. Ma Taniah na Aniah [onye na-iru uju na onye na-akwa ákwá] aghọọla. Ma ọ ghọọla m dị ka Nne ọdụm nke Chineke.
Aịzaya 29:2 RBT
Taniah na Aniah bụ aha e nyere n’ụdị nwanyị. Ha na-ekpughe ụmụ nwanyị abụọ ndị na-eru uju, na-akwa ákwá. Taniah na-eru uju n’ụlọ nhụjuanya. Aniah, ikekwe, na-eru uju maka ịbụ onye na-enweghị nwa, onye mpa (tọgbọrọ chakoo). Mana a ga-agbakọta ha ọnụ ka ha bụrụ otu, oge (chronos) agaghị adịkwa ọzọ (Mkpu. 10:6), ma iru uju ma ọ bụ mwute agaghị adịkwa ọzọ.