Waliounganishwa isivyo sawa. Mmoja ambaye hajatimilika, wa vurugu (hakuna mpangilio) ameunganishwa na yule aliye tupu (hana kiini, asili). Au, Hadithi ya Malkia Wawili. Biblia inaanza na hadithi ya ajabu, ambayo haijawahi kuonekana, wala kusimuliwa…
תהו ובהו
[tohu ve-bohu]
Strong’s #1961. hayetah. Amegeuka kuwa. Kitenzi kuwa kiko katika “tense” kamili na nafsi ya tatu umoja wa kike. Kitenzi hiki cha kike hufuatiwa ipasavyo na nomino ya kike ili kukubaliana na jinsia, kama ilivyo katika Sefania:
היתה לשַמה
“amekuwa ukiwa”
Sefania 2:15
Lakini wakati mwingine tunakuta mifano ya kipekee:
היתה למס
“amekuwa kundi la kazi ya kulazimishwa [nomino ya kiume ya pamoja]”
Maombolezo 3:1 RBT
Kisha kuna ile ya ajabu Mwanzo 1:2:
היתה תהו ובהו
“amekuwa tohu na bohu”
Maneno tohu na bohu ni jozi, ambapo moja inategemea nyingine, au zimeunganishwa. Wataalamu wa sarufi wanayachambua kama nomino za kiume. Hata hivyo, yanaweza pia kuchambuliwa kama nomino za kike zenye kiambishi tamati cha kiume.
Fikiria: Mtu Aliyegawanyika Anajaribu Kujenga (au Kugawanya) Mwanamke Yule Yule
Hii inarudi kwenye msemo wa mzunguko katika Agano Jipya, “kama mwanamke alivyotoka kwa mwanaume, ndivyo mwanaume kupitia mwanamke.” Kama mchakato wa kujirudia, mwanaume aliyegawanyika anaweza tu kujenga mwanamke aliyegawanyika, na hii inamfanya yeye mwenyewe kujitokeza akiwa amegawanyika zaidi. Na mchakato huu hujirudia. Hivyo, si “vyema” kwa mwanaume kujitenga na nafsi yake mwenyewe.
Herufi zinatoa vidokezo vyenye nguvu vya “kutikisa dunia.” Herufi ya Kiebrania ו ni kiambishi tamati katika Kiebrania kinachomaanisha “wake/mwenyewe.” Mizizi ya bohu ni בהה (bahah) na mizizi ya tohu ni תהה (tahah). Kama hizi zingekuwa nomino za kike, tungeweza kusoma kitu kama “tohah na bohah.” Ikiwa Tohu na Bohu wamegawanyika dhidi ya nafsi yake mwenyewe, na viambishi hivi viwili vinamaanisha “mwenyewe,” basi ingekuwa na maana kwamba kungekuwa na “wawili” au wanaume wawili tofauti wakijaribu kujenga mwanamke yule yule, yaani “huyu” na “huyu.” Zaidi ya hayo, herufi ו yenyewe inasimama kwa “mwanaume” na namba 6, “namba ya mwanaume.”
Tohu #8414 (isiyo halisi, iliyopotoka, bandia, vurugu) na Bohu, #922 (tupu/iliyo wima) zinaelezea Yule wa Dunia (“Hadithi ya Malkia Wawili”). Maneno haya yamekuwa magumu kutafsiri daima.
“maana ya msingi ni vigumu kuikamata” (taz. Brown, n.k.).
1 Sam. 12:21 inaunganisha tohu na Baalim (miungu ya uongo) na Ashtarot (miungu ya kike ya uongo) kwa pamoja: “wao ni tohu” mara nyingi hutafsiriwa bure, haina maana, si kitu. Hawana umbo, ni bandia, si halisi, hawana fahamu.” Hakuna kitu ndani yao. Midomo yao, macho, nyuso, pua zao zote zimezunguka utupu.
Neno bohu kulingana na Gesenius linatokana na mzizi wa Kiebrania bahah,
“ambayo kwa usahihi inaonekana kuwa na maana ya usafi, ambayo katika Kiarabu inatumika sehemu kwa mwanga na mapambo (kuwa na mwanga, kuwa mzuri), na sehemu nyingine kwa utupu…”.
Mama?
Fuerst anatupa taarifa zaidi na anaeleza jinsi bohu ilivyofanywa kuwa mfano wa “mama wa vizazi vya miungu”:
בָּהָה (haijatumika) intr. 1. kuwa tupu, kama بهى kuwa tupu, kutokaliwa, ukiwa, Aram. בְּהָא, Syr. ܒܗܐ, katika umbo la kurudiarudia ܒܗܒܗ kuogopa sana (linganisha na Kiebrania שָׁמֵם); neno linalotokana nalo ni בֹּהוּ. — Hivyo 2. kuwa ukiwa, kuwa tupu, בָּקַק pia inaonekana katika matumizi hayo ya mfano; hasa hutumika kuelezea vurugu ya awali.
בֹּהוּ (= בְּהוּ baada ya umbo פְּרִי) m. utupu, ukiwa, hutumika kuelezea vurugu ya awali ambayo dunia ilitokea GEN. 1, 2. Katika maana hii ya awali בֹּהוּ ilichukuliwa katika kozmogonia ya Kibiblia, na kutumika kuweka msingi wa fundisho (יֵשׁ מֵאַיִן) kuhusu uumbaji. Hivyo Aquila anatafsiri οὐδέν, Vulg. vacua, Onkelos na Samarit. רֵיקָנְיָא. Kozmogonia ya Foinike imegeuza בֹּהוּ βααῦ kuwa usemi wa mfano unaomaanisha dutu ya awali, na kama mungu, mama wa vizazi vya miungu; jina la Kiaramu בָּהוּת, בְּהוּתָא, Βαώθ, Βυθ-ός, Buto kwa mama wa miungu, ambalo lilipitishwa kwa Wagnostiki, Wababeli na Wamisri, ni sawa na hilo. Môt, hasa Βώθ (בְּהוּת), ilitokana na Foinike kutokana na kubadilishana kwa b na m, ingawa ina dhana tofauti katika matumizi yake kwa kozmogonia. Kwa mfano IS. 34, 11.
Maoni ya Dummelow ya 1909 juu ya Mwanzo pia yanajadili uhusiano huu:
“Neno lililotafsiriwa utupu ni bohu. Inatukumbusha hadithi ya Foinike kwamba watu wa kwanza walikuwa watoto wa ‘upepo Kolpia na mkewe Baau ambaye inatafsiriwa Usiku,’ na ya zamani zaidi ya Babeli Bau, ‘mama mkuu,’ ambaye aliabudiwa kama mtoaji wa ardhi na mifugo kwa wanadamu, na mtoaji wa uzazi kwa ardhi.”
Saa ni Ngapi, Haswa?
Karatasi An Exegetical Reflection on Creation Time uk.54-55 (Chuo Kikuu cha Pretoria), ikitokana na uhakika kwamba maandiko ya Kibiblia yameandikwa kama rekodi ya kihistoria ya mfululizo, inajadili mjadala wa kiisimu kuhusu kama Bōhū ya Kiebrania (utupu) imekopwa moja kwa moja kutoka kwa mungu-mama wa Foinike Baau au Bau wa Babeli, ikichunguza jinsi waandishi wa kale walivyopokea au kupinga kozmogonia hizi za mitholojia:
Kwa kuzingatia Agano Jipya, inashuhudia ukweli kwamba Agano la Kale limejengwa juu ya matukio halisi ya kihistoria na si mkusanyiko tu wa hadithi za kale za Mashariki ya Karibu…Kwa Mkristo na Myahudi ukweli ambao Maandiko yanashuhudia si tu wa kweli katika muktadha wa kihistoria-kimwili, bali pia unazidi nafasi na wakati. (uk.54, msisitizo umeongezwa)
Angalia mjadala na mvutano juu ya mtindo wa uandishi:
Mtazamo mwingine kuhusu suala la aina ya fasihi ulitolewa na Möller (1997:2-3) ambaye alihoji kama ilikuwa historia kwa maana tunayojua; au kitu cha mfano zaidi na cha mitholojia. Möller alihitimisha kwamba “Kimsingi tunapaswa kukumbuka kwamba Biblia imevuviwa na Mungu, na kwa sababu hiyo haifai kabisa katika aina yoyote ya fasihi. Ingawa uwasilishaji wa matukio ya uumbaji umeandikwa kwa mtindo wa simulizi na kihistoria maalum, hata hivyo pia umeonyeshwa kwa mtindo wa kinabii-kiistoria.” Huu ‘mtindo wa Kinabii-Kiistoria’ unarejelea mchanganyiko wa matukio sahihi ya kihistoria, ambayo pia yalipangwa na Muumba kuashiria kitu kikubwa zaidi mbeleni. (uk. 57, msisitizo umeongezwa)
Wazo hili la “mtindo wa kinabii-kiistoria” linaweka mgandamizo mkubwa (au mgawanyiko) kwenye akili yenye fahamu, kwa kuwa hatimaye humnyang’anya msomaji kila tone la usafi wa utoto ndani yake. Akili haiwezi kugawanyika zaidi kwa namna hii—kati ya mkusanyiko mkubwa wa rekodi za kihistoria na mkusanyiko mkubwa wa maandishi ya mtindo wa kinabii wa baadaye. Hii huiweka akili katika sehemu mbili zinazopingana kabisa kwa wakati mmoja, bila mahali pa kutua. Kwa msomaji anayepitia vitabu 66 tofauti akijaribu kuelewa kipi kinatabiri “baadaye ya mfululizo,” na kipi ni cha kihistoria “zamani ya mfululizo,” haiwezekani kufikia ukweli. Kinaya kikubwa hapa ni kwamba mjadala huu wenyewe ni “tohu na bohu,” humwacha msomaji amechanganyikiwa na mtupu.
Ufahamu Uliogawanyika
Yeremia nabii anaelezea haya katika maono ya Siku ya Yeye Aliye.
Nimeona Yule wa Dunia wa milele, na tazama! wa uongo wa nafsi yake [tohu] na wa utupu wa nafsi yake [bohu], na kuelekea kwa Wawili wa Mbinguni, na nuru yao ni bure!
Yeremia 4:23 RBT.
Mwenye haki amefanywa kuwa kichwa chini ndani ya Tohu:
Wale wanaofanya mwili kukosea katika neno, na kwa Yule-anayerekebisha ndani ya Lango, wanamtega na kumwinamisha chini mwenye haki ndani ya wa Uongo wa nafsi yake [Tohu].
Isaya 29:21 RBT
Nuru yao ni bure kwa sababu yeye (Sayuni) ameng’olewa [mgumba] (Isa. 54).
“Usiku wa Nafsi Yake Mwenyewe”: Mwanamke wa Usiku wa Kivuli Cheusi (Nyx) wa Zamani
Wamemiliki/kuoa—anayetamka, na anayejikunja, na anayevuma, na aliyetiwa giza. Wamekaa ndani yake. Naye amenyosha juu yake kamba ya wa uongo/vurugu wa nafsi yake mwenyewe [tohu] na mawe ya kupima ya wa utupu wa nafsi yake mwenyewe [bohu].
Isaya 34:11 RBT
Tohu na Bohu – Wakiwa wamegawanyika dhidi ya nafsi yake mwenyewe, hawezi kusimama.
Ilikuwa imesikika, “chukua msalaba wako”, lakini imeandikwa, “Inua mti wa nafsi yako mwenyewe“. Viwakilishi vinaweza kubadilisha sana usomaji wa maandishi kulingana na upendeleo. Kinachojalisha ni upendeleo/muktadha na yule wa kweli ndiye anayeamua muktadha. Mtu (neno) lazima asimamishwe wima.
Aliyehukumiwa na Mwenye Haki
Kamba hupima kivuli kama kilicho bapa au “kilicholala” na kukifunua jinsi kilivyo: kisicho sawa, si halisi. (Mwa. 8:13). Jiwe la kupima kwa upande mwingine hupima wima—wima. Wakati viwili hivi vinapinganishwa, tofauti inaonekana:
Nami nimeweka aliyehukumiwa kwa kamba, na mwenye haki kwa kipimo; na mvua ya mawe imeondoa kimbilio la uongo, na maji mawili yanasafisha mahali pa kujificha.
Isaya 28:17 RBT
Ameandikiwa Kuwa Simba Jike wa Mungu
Mfumo huu wa jozi ya kike unaonekana sehemu nyingine, ukirejelea yule yule Mwanamke wa Kivuli Cheusi pamoja na Nafsi yake ya Juu Tupu wakisukumwa pamoja, kuwa Ariel, Simba Jike wa Mungu:
Nami nimemkaza/kumfinya Simba Jike wa Mungu. Na Taniah na Aniah [anayehuzunika na anayelalamika] wamekuwa. Naye amekuwa kwangu kama Simba Jike wa Mungu.
Isaya 29:2 RBT
Taniah na Aniah ni nomino za kike. Zinadhihirisha wanawake wawili ambao wote wanaomboleza, wanalalamika. Taniah anaomboleza katika nyumba ya mateso. Aniah, inaonekana, anaomboleza kwa kuwa tasa, mgumba (mtupu). Lakini watasukumwa pamoja kuwa mmoja, chronos haitakuwepo tena (Ufu.10:6), na hakutakuwa tena na maombolezo, wala huzuni.