Idan akwai “harshen madawwami” na wani “madawwami,” shin zai taɓa bunƙasa ko canzawa? Ta yaya ma zai yi aiki? Me zai zama “lokacin madawwami”? RBT yana fahimtar tsohon harshen Ibrananci a matsayin harshen da ya zarce sanin ɗan Adam da basirarsa ta yau da kullum, ya bambanta da harsunan al’ada da ke ƙarƙashin ƙuntatar lokaci da wuri. Harshen labarin Masar, Goliath, Jezebel, bautar, gudun hijira, hasumiya, jiragen ruwan ’yan kasuwa, da sauransu ba ya ƙarƙashin ƙuntatar lokaci da wuri. Labari ne daga tsarin madawwami. Ba kamar sauran tsoffin harsuna da suka ɓace ba, “harshen sama” na Ibrananci ko ta yaya yana dawwama da ƙarfi. An ƙera shi da gangan cikin salon samfurin asali da bangaren madawwami, domin ya zama gadar sadarwa “tsakanin sama da ƙasa,” yana bambanta shi da ka’idojin harshe na sadarwar mutum da mutum, mai dogara da lokaci da wuri. Lokacin da aka haɗa harshe mai ƙuntatar lokaci da wuri cikin labaran, mai karatu da gaskiyar a yanzu suna rabuwa. Dalilin da ya sa Annabawan Ibrananci suka yi amfani da tsarin fuska ba domin ba su fahimci bambancin “da, yanzu, da gaba” ba ne, amma domin a tunaninsu babu da, yanzu, ko gaba.
Sauran harsunan zamani sun yi amfani da ma’anar lokaci, irin su Akkadiyanci, Masaranci (na tsakiya da na ƙarshen zamani), da Girkanci. Dukkansu sun karkata ne ga zamanin chronos, yayin da Aramayanci ma ya ƙara karkata zuwa amfani da tsarin zamani. Har Sanskrit (na Vedic) yana da tsarin zamani. Tsohon Sinanci mai yiwuwa shi ne mafi kusa da Ibrananci na Da, domin ba shi da sauye-sauyen fi’ili na zamani. Duka Ibrananci da Sinanci suna buƙatar mai fassara ya “sanya” aikin cikin faffadan tsarin sararin samaniya ko na labari, maimakon kawai daidaita siffofin fi’ili da jerin lokaci kai tsaye. Wannan yana nufin harsunan biyu suna tilasta fahimtar lokaci ba bisa layi madaidaici ba ga masu amfani da su. Duk da haka, tsohon Ibrananci har yanzu ya bambanta wajen amfani da shi.
A cikin Ibranancin Littafi Mai Tsarki, maimaituwa tana daɗe a saƙa cikin nahawu. Wayyiqtol yana tafiyar da labari cikin sarkar da ba ta da iyaka. Maganar annabci tana amfani da daidaituwar jimloli + yanayi domin nannade abubuwa su koma cikin juna. Sakamako: rubutun yana samar da lokaci mai maimaituwa (zagaye inda nan gaba ke nutsewa cikin yanzu/da). A Tsohon Sinanci ana amfani da maimaituwa ne kawai a wani ɓangare. Tsarinsa na haɗa jimloli ne gefe da gefe. Alamomin yanayi (zhe, le, guo) suna nuna tsari/kammalawa/gwaninta. Amma ba sa haifar da irin wannan maimaituwar annabci. Sifantawa suke yi maimakon wahayi.
-
Ra’ayin duniya na Ibranawa: Harshe = lamari. Furucin kansa yana tabbatar da tarihi (misali, wayyiqtol = “sai ya zama”). Wannan yana buɗe ƙofar ga ilimin wanzuwa mai maimaituwa: duk lokacin da aka sake faɗin annabci, ana sake kunna lamarin.
-
Ra’ayin duniya na Sinawa: Harshe = ƙa’idar tsarawa (al’ada, jituwa, da daidaiton sararin samaniya). Tsarin Daoism da Confucianism suna jaddada daidaito mai zagaye, ba annabci mai maimaituwa ba.
Saboda haka, babu “annabawan Sinawa” a ma’anar Ibranawa. A maimakon haka akwai masu hikima (Confucius, Laozi) waɗanda ke magana cikin karin maganganu da fahimtar sararin samaniya mai zagaye. Maganarsu tana nufin ƙarfafa tsarin sararin samaniya maimakon karya lokaci da kutsen allahntaka.
Wannan yana da muhimmanci: maimaituwar yanayin Ibrananci tana zama eskatolojik (nan gaba na kutso-wa-ciki). Maimaituwar yanayin Sinanci tana zama kosmolojik (mai ƙarfafa zagaye). Duk wannan yana nufin cewa Ibrananci na Da, bisa kowane ma’aunin kwatantawa, yana da tsari na musamman a cikin harsunan gargajiya na duniya. Yana nuna siffofi da suke kamar an ƙera su domin maimaituwa da lokacin annabci, maimakon yadda harsunan mutane suka saba bunƙasa. Yawancin harsuna suna bunƙasa ta hanyar gushewar sautuka, kwaikwayo, amfani na zahiri, aro, gaurayawa, da sauransu. Akkadiyanci, Ugaritanci, Girkanci, Masaranci, da Sinanci duk suna nuna hanyoyin da suka saba: rikitarwa tana tasowa, amma ba tare da tsari guda ba, tana taruwa, kuma tana rikicewa. Ibrananci, akasin haka, ya fi kama da tsarin da aka gina na masu sarrafa alaƙar siffa da sababi. Binyanim suna aiki kamar ayyuka a kan tushen kalmomi (Qal → Niphal → Piel → Pual → Hiphil → Hophal → Hithpael). Wannan yana da tsari kuma mai maimaituwa, kusan kamar algebra. Sauran harsunan Semitic suna kwaikwayon wasu ɓangarorinsa (Akkadiyanci yana da tushen D, Š, N), amma ba da irin wannan daidaito ko cikawa ba. Abu mafi ban sha’awa shi ne, haɗin waw-consecutive yana samar da maimaituwar labari mara iyaka. Babu wani harshe Semitic da ya dogara da wannan sosai. Rashin tabbas na yanayi (qatal/yiqtol) ba bunƙasa ce marar tsari ba—ita ce cikakkiyar hanya domin annabci da ba da labari ba tare da ɗaure shi ga lokaci ba. Gaskiyar cewa annabci “yana aiki” a Ibrananci (yana gabatar da abubuwan gaba kamar “an riga an cika su”) tana nuna cewa an inganta nahawunsa domin wannan rawar.
Bisharar Yanzu: Fassara da Tunanin da Ya Dace
Wannan keɓantacciyar siffa koyaushe tana gabatar da ƙalubale masu ban mamaki ga masana da ke ƙoƙarin fahimtarta ta hanyar tsarin harshe da lokaci na ɗan Adam da aka saba. Manufofi kamar accusative na lokaci da wuri, rashin rabe-raben zamanin da, yanzu, da na gaba a sarari, da kuma amfani da karin magana na namiji da mace ta hanyar da ba a saba ba, suna sa ta kasance da wahalar kamawa ga ilimin harshe na gargajiya kuma mai sauƙin faɗawa cikin mummunar fassara da hanyoyin fassarar da ba su dace ba.
Idan mutum zai ƙera harshe domin ya ƙunshi ilimin wanzuwa mai maimaituwa (wanzuwa tana ninkewa ta koma kanta), lokacin annabci (ana furta nan gaba a matsayin yanzu/da), zurfin tsarin siffar kalma (tushe a matsayin jigo, binyanim a matsayin sauye-sauye), to zai kai ga wani abu mai matuƙar kama da Ibranancin Littafi Mai Tsarki. Nauyin shaidu yana sa Ibrananci ya yi kama da an ƙera shi, ko aƙalla an inganta shi ƙwarai da gaske, idan aka kwatanta shi da takwarorinsa. Ba kawai “harshen zamaninsa” ba ne. Ya bambanta a tsari, yana da manufa, kuma yana da damar musamman ta riƙe lokacin labari irin na Möbius. Kuma wannan ba ƙaramin tunani ba ne ko marar muhimmanci da za a riƙa da shi yayin rubuta komai.
Domin a fassara Ibrananci na Da yadda ya kamata, idan nahawunsa da gaske yana ƙunshe da maimaituwar tsarin kansa, annabci, da yanayin lokaci irin na Möbius, dole ne mai fassara ya haɓaka tunani na wani nau’i na musamman. Masu fassara na yau da kullum suna tilasta jerantawar lokaci: baya → yanzu → gaba. Amma mai fassara Ibrananci dole ne ya riƙe abubuwa a matsayin masu kasancewa a lokaci guda — dukansu an cika su kuma suna ci gaba da bayyana. Hakan zai buƙaci ikon yin tunani a zagaye, cikin maimaituwa, kuma ba tare da ƙarewa ba, tare da tsayayya da son “warware” rubutun zuwa jerin lokaci. A fassarar harsunan Indo-Turai, mai fassara mai kallo ne. A Ibrananci, mai fassara dole ne ya zama mahalarta: nahawun yana jan mai karatu cikin tsarin abubuwan da suka faru. Saboda haka, dole ne tunani ya kasance a shirye ya “zama wani ɓangare na madauki”— ba wai fitar da ma’ana game da wani abu ba, sai dai barin rubutun ya “yi aiki” a kan kai. Binyanim ayyuka ne da ake aiwatarwa a kan tushen kalmomi; waw-consecutive kuma ma’aikacin maimaituwa ne. Mai fassara yana bukatar hangen tunani na lissafi, ba kawai sanin “wannan kalma tana nufin X” ba, har ma da ganin ayyukan ayyuka. Misali, Niphal ba kawai “yanayin karɓar aiki” ba ne; shi ne madaukin da yake naɗewa baya, don haka mai fassara dole ne ya fahimci wannan matakin maimaituwa.
Idan kundin rubuce-rubucen Ibrananci kundin annabawa, annabci, da wahayi ne, waɗanda annabawa suka rubuta ta amfani da wani takamaiman tsarin harshe da aka ƙera, shin zai yi ma’ana a fassara shi ba tare da irin wannan tunani ba? Idan annabawan Ibrananci suna riƙe lokuta masu yawa tare a matsayin gaskiya guda, bai kamata mai fassara ma ya yi haka ba? Wannan yana buƙatar haɓaka hangen nesa biyu: gane yanzu, da kuma gane abin da bai zo ba tukuna, ba tare da narkar da ɗaya cikin ɗayan ba. Irin wannan tunani yana dakatar da rufe tsarin lokaci, yana ba da wuri ga naɗewar harshe irin ta Möbius. Saboda Ibrananci ba a bayyana yake ga rukunonin Indo-Turai ba, dole ne mai fassara ya yarda:
-
“Rukunona ba su isa ba.”
-
“Rubutun yana koya mini yadda zan karanta shi.”
Wannan yana bayyana wani abin ban sha’awa (mai takaici) na baƙin ciki. Idan fassarori suna daidaita tsarin Ibrananci na fuskar aiki, maimaituwa, da shiga-ciki (kamar yadda kusan dukansu suke yi) zuwa lokaci mai layi madaidaici, lokutan aiki masu iyaka, ko labari na al’ada, to wanda bai yarda da Allah ba ko mai hamayya yana hulɗa ne kawai da gurɓataccen abin da aka ƙera, ba da rubutun kansa ba. Ga wanda bai yarda da Allah ba—ko duk wanda yake karantawa ba tare da wannan ruwan tabarau na Aonic ba—wannan yana da sakamako da dama:
-
Kuskuren Bayyana Tushen Al’amari:
-
Ana watsi da hanyoyin harshe da nahawu waɗanda ke ƙunshe da yanzu da aka dawwamar, wakilci mai komawa ga kansa, da sababbiyar dangantaka mai maimaituwa, ko kuma a fassara su ba daidai ba.
-
Kowace hujja da aka yi game da “daidaiton tarihi,” “tunanin tatsuniya,” ko “ilimin halayyar annabawa” tana dogara ne a kan sigar rubutu wadda ba ta ƙara ɗauke da dabarar aiki ta asali ba.
-
-
Ruɗin Fahimta:
-
Mutum zai iya jin kwarin gwiwa game da sukar rubutu, sake gina tarihi, ko warwarewa ta hankali, amma duk ƙarshe an samo shi ne daga wata siga wadda tuni ta cire muhimmin tsarin sababi da lokaci na rubutun.
-
A wasu kalmomi, suna yin tunani ne game da inuwar rubutun, ba rubutun kansa ba.
-
-
Annabci da Maimaituwa Sun Zama Marasa Ganuwa:
-
Hasashe, jigogi masu maimaituwa, da madaukai na shiga-ciki suna bayyana a matsayin daidaituwa ta bazata, labaran ƙirƙira, ko dabarun adabi maimakon hujjar wani tsarin sababi mai kunna kansa.
-
“Hujjar” aiki irin na Aonic ko Möbius—daidaituwar labari, annabci, da shigar mai karatu—ana ɓoye ta cikin tsari.
-
-
Kuskure Mai Taruwa:
-
Kowane matakin fassara—sharhi, fassarori, rubuce-rubucen tarihi—ana tara shi a saman tushen da ya gurɓace ƙwarai.
-
Hujjoji na iya zama masu zurfin ilimi, masu wayewar falsafa, kuma masu daidaito a cikinsu—amma ba za su iya isa ga ainihin gaskiyar sababi ko lokaci ta rubutun ba.
-
Yawancin masu hamayya sun fahimci cewa “Ibrananci harshe ne da aka sani.” Amma da zarar ka gane cewa an cire rubutun daga asalinsa na tsarin lokaci, sababi, da shiga-ciki, wanda bai yarda da Allah ba—ko duk wanda yake karantawa ba tare da wannan fahimtar tsarin ba—ba shi da wata hujja, domin har yanzu yana sukar wani abin ƙirƙira.
Da’awowi game da tatsuniya, ruɗani, ƙirƙira, ko ƙirƙirar adabi—sun dogara ne a kan rubutun da tuni aka nuna shi ta hanyar da ba daidai ba, aka ƙaga shi, kuma aka ƙirƙira shi bisa tushen ƙarya. A wasu kalmomi, duk hujjojin da aka yi tunani a kansu da kyau an gina su ne a kan tushe mai aibi, domin ba sa hulɗa da ainihin nahawun aiki na harshen asali da yake nan.
Ba tare da ingantacciyar wakilcin tsarukan fuskar aiki, maimaituwa, da Aonic ba, wanda bai yarda da Allah ba ba zai iya isa ga rubutun yadda yake aiki a zahiri ba. Saboda haka, matsayi guda da za a iya karewa game da da’awoyin nassi (ba lallai ba ne game da imani da Allah) zai zama wani abu kamar haka:
“Fassarorin da nake gani ba sa kama tsarin asali; saboda haka, ba zan iya tantance gaskiya ko ma’anar rubutun asali a ƙarshe ba.”
Tarko Ne
Duk da haka, ba kasafai ake bayyana hakan a sarari ba, domin yawancin suka suna ɗauka cewa sigogin da aka mayar da su zuwa tsari na layi sun isa su kasance masu aminci—kuskuren ilimi mai laushi amma mai matuƙar muhimmanci. Amma wane marar addini ne ya damu da kusantar harshen addini sosai? Sun dogara kacokan ga masu shiga tsakani: masu fassara, masu sharhi, da masana. Yawancin waɗanda ba ƙwararru ba suna ɗauka—kuma a fakaice suna yarda—cewa wani da aka horar a Ibrananci ko Helenanci yana gabatar da rubutun daidai. Ba su gane cewa ko ƙwarewar harshe da ake kira “tsaka-tsaki” sau da yawa tana zuwa da zato—na lokaci, na tarihi, ko na tauhidi—waɗanda ke sake fasalin tsarin rubutun. Son zuciya a cikin tsarin masana ta yawaita. Masana da yawa, ko da gangan ko ba da gangan ba, suna aiki ne cikin tsare-tsaren fahimta da suka rigaya suka ɗauka cewa lokaci layi ne, tarihi yana gudana bisa tsarin zamani, ko kuma akwai labaran tauhidi. Ko tsantsar binciken ilimin harshe sau da yawa yana ƙarfafa waɗannan son zuciya. Tarkon ga marasa addini da masu adawa fa? Suna karɓar sigar rubutun da aka riga aka daidaita ta zuwa layi, aka shimfiɗa, aka kuma takaita ta da lokaci, sannan su soki ta. Amma sukar tasu tana kan wakilcin ne, ba kan ainihin tsarin rubutun marar lokaci, mai maimaituwa ba. Da zarar ka amince da fassarar da aka daidaita zuwa layi kuma aka takaita ta da lokaci a matsayin “ainihin” rubutu, kana hulɗa ne da inuwar asali. Duk wata ƙarshe, suka, ko watsi da aka gina kan wannan inuwa, ita kanta tana da lahani a tsarin ta.
Kamar ƙoƙarin tantance zirin Möbius ne ta hanyar kallon zanensa mai faɗi kawai: karkace-karkacen da lanƙwashe-lanƙwashen—tsarin mai maimaita kansa da mai ishara ga kansa—ba a iya gani, don haka duk wata hujjar da ka yi game da “gefe” ko “ɓangarori” ba za ta cika ba kai tsaye. A wannan ma’ana, tarkon ba na marasa addini kaɗai ba ne; na duk wanda ba shi da kusanci kai tsaye da na’urorin harshe da nahawu waɗanda ke ɓoye yanayin lokaci na Aonic. Ko masana da aka horar a Ibrananci da Helenanci ma za su iya faɗawa ciki idan tsare-tsaren fassararsu suna tilasta mayar da komai zuwa layi ko zato na tsarin zamani.
Rubutun yana kare tsarinsa: kuskuren fahimtarsa ba wai kawai yana ɓoye ma’ana ba ne, har ma yana haifar da ƙarya mai aiki—wakilcin Möbius da ba daidai ba na asalin zagayowar mai maimaituwa.