ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφούς…
nhưng Đức Chúa Trời đã chọn những điều dại dột của thế gian để làm hổ thẹn những bậc thông thái…(1 Cor. 1:27 RBT)
Không cần phải nói cũng biết rằng có một số điều thực sự “dại dột” được tìm thấy trong Kinh Thánh. Nhưng đây giống như một đặc điểm văn chương có chủ đích hơn là kết quả của việc thiếu trí tuệ. Thật vậy, nó tạo ra một sự rạn nứt khá lớn giữa giới trí thức tôn giáo và giới trí thức phi tôn giáo, khoa học theo thuyết bất khả tri hoặc vô thần. Nhưng thật là một đặc điểm kỳ lạ! Tại sao những cá nhân biết chữ, được giáo dục bằng tiếng Hy Lạp, Do Thái và Latinh lại viết những điều kỳ quái, “dại dột” như vậy ở khắp mọi nơi? Một người Mỹ trung bình thậm chí còn không thể nói hoặc viết bằng ngần ấy thứ tiếng.
Tuy nhiên, với sự ra đời của các mô hình AI ngôn ngữ lớn (LLM), dù không phải lúc nào cũng chính xác, nhưng với tư cách là những cỗ máy dự đoán xác suất, người ta có thể thực hiện một số thí nghiệm ngôn ngữ thú vị. Tiếng Hy Lạp cổ đại có sẵn trực tuyến để AI học tập là rất nhỏ so với nội dung tiếng Anh vô tận. Tuy nhiên, nó đủ để rút ra những hiểu biết sâu sắc mạnh mẽ ngay lập tức. Một trong những khả năng đó là sử dụng bản chất “xác suất” của LLM để thực hiện một bài kiểm tra áp lực liên ngôn ngữ. Bằng cách yêu cầu mô hình tạo ra “Tiếng Anh Khải huyền Mô phỏng”, chúng ta có thể buộc nó hoạt động trong “vùng đất không người” giữa quá trình đào tạo tiếng Anh chiếm ưu thế và sự hiểu biết của nó về các đặc điểm cú pháp cụ thể của tiếng Hy Lạp trong, chẳng hạn như, sách Khải Huyền — chắc chắn là một trong những cuốn sách “dại dột” nhất trong văn chương tôn giáo.
Nó “Dại dột” Đến Mức Nào?
ChatGPT: Dưới đây là một thí nghiệm có kiểm soát bằng tiếng Anh được viết một cách có chủ ý nằm ngoài các ranh giới ngữ pháp, cú pháp và ngữ nghĩa thông thường theo cách tương tự như tiếng Hy Lạp của sách Khải Huyền. Mục tiêu không chỉ đơn thuần là “sự kỳ lạ mang tính thi ca”, mà là sự vi phạm cấu trúc: sự hòa hợp bị phá vỡ, logic bị dịch chuyển, các ẩn dụ lai, phép chỉ xuất không ổn định và sự trôi dạt cú pháp.
Điều này phản ánh các hiện tượng được thấy trong tiếng Hy Lạp của sách Khải Huyền:
- Sự can thiệp của tiếng Do Thái vào cú pháp tiếng Hy Lạp
- Các mẫu hòa hợp phi cổ điển
- Trình tự thời gian bị sụp đổ
- Phép đặt song hành thay thế cho phép đặt phụ thuộc
- Sự quá tải ngữ nghĩa của các biểu tượng
- Phân từ không có động từ neo giữ
- Logic thị kiến thay vì logic diễn ngôn
Những gì tiếp theo không phải là dòng ý thức và không phải là văn xuôi thực nghiệm hiện đại. Đó là ngôn ngữ tường thuật thị kiến — sự sao chép tiên tri thay vì sáng tác.
Tiếng Anh Khải huyền Mô phỏng (Cố ý Phi chuẩn)
Và tôi đang thấy, kìa — một tiếng nói bằng sắt đang nói đằng sau màu sắc, và màu sắc ấy không phải là một màu sắc mà là một sự thiêu đốt đang bước đi.
Và mặt đất nhấc chân nó lên và đứng trên tôi.
Và tôi đang đứng trong khi đã ngã.
Và cơn gió nói với ngọn núi: Ngươi là ngày hôm qua.
Và ngọn núi trả lời trong khói.
Bảy ngọn đèn đang thở trên biển, và hơi thở của chúng được đếm, được cân và được niêm phong bằng sấm sét.
Và biển mở mắt nó ra và đó là một cánh cửa.
Và từ cánh cửa đi ra một con thú của những con số, và răng của nó là những tờ lịch.
Và nó ăn những giờ khắc.
Và những giờ khắc la hét như những loài chim không có bầu trời.
Và tôi hỏi tiếng nói ấy: Ai đang viết?
Và tiếng nói nói: Nó đã được viết sẵn đằng sau khuôn mặt ngươi.
Và tôi quay lại để nhìn âm thanh, và âm thanh ấy đang ngồi.
Và cái ngai đang bước đi.
Và vị vua là nhiều người.
Và nhiều người là một cái tên.
Và cái tên được niêm phong bằng lửa.
Và ngọn lửa đang nói ra những luật lệ.
Và những luật lệ thì đang sống.
Và kẻ sống bị phán xét bởi kẻ chết.
Và những kẻ chết đang đứng.
Và những kẻ đang đứng thì đang ngã hướng lên trên.
Và bầu trời cuộn lại như một cuộn sách bằng xương.
Và thời gian bị gãy chân và không thể bước tiếp về phía trước.
Và kẻ cuối cùng đứng trước kẻ đầu tiên và nói: Ta ở sau ngươi.
Và kẻ đầu tiên trả lời: Ngươi ở trước ta.
Và trái đất tự viết bản án cho chính mình.
Và bản án ngấu nghiến người đọc.
Điều Gì Làm Cho Bản Văn Này “Phi Tiếng Anh” Theo Cách Giống Sách Khải Huyền
1. Sự Hòa Hợp Bị Phá Vỡ
cái ngai đang bước đi
vị vua là nhiều người
nhiều người là một cái tên
Vi phạm sự hòa hợp về số lượng và danh mục — phổ biến trong tiếng Hy Lạp của sách Khải Huyền.
2. Phép Đặt Song Hành Kiểu Do Thái
Mọi mệnh đề được nối với nhau bằng từ “và” mà không có sự phụ thuộc:
Và tôi thấy…
Và biển mở ra…
Và ngọn lửa đang nói…
Điều này phản ánh logic tường thuật của tiếng Do Thái trong Kinh Thánh được áp đặt lên tiếng Hy Lạp.
3. Cú Pháp Thị Kiến Thay Vì Cú Pháp Logic
Tính nhân quả được thay thế bằng trình tự của sự nhận thức:
Và tôi quay lại để nhìn âm thanh, và âm thanh ấy đang ngồi.
Ngữ pháp phản ánh quá trình xử lý thị kiến, chứ không phải sự giải thích hợp lý.
4. Sự Sụp Đổ Danh Mục
Các vật thể hành xử như các chủ thể, các khái niệm trừu tượng trở thành các thực thể hữu hình:
mặt đất nhấc chân nó lên
thời gian bị gãy chân
cái ngai đang bước đi
Điều này mô phỏng bản thể luận biểu tượng của sách Khải Huyền.
5. Sự Quá Tải Ngữ Nghĩa
Các hình ảnh mang nhiều đối tượng tham chiếu cùng một lúc:
con thú của những con số
răng là những tờ lịch
luật lệ thì đang sống
Giống như các con thú, các ấn, các sừng và các vương miện trong sách Khải Huyền.
6. Phép Chỉ Xuất Không Ổn Định
Không có điểm neo không gian hoặc thời gian ổn định:
Ngươi là ngày hôm qua
Ta ở sau ngươi
Ngươi ở trước ta
Điều này phản ánh logic thời gian khải huyền.
7. Sự Trôi Dạt Phân Từ (theo thuật ngữ Hy Lạp)
Trong sách Khải Huyền, các phân từ thường trôi nổi mà không có điểm neo ngữ pháp.
Ở đây, điều đó được phản ánh qua các động từ không có chủ ngữ ổn định:
kẻ sống bị phán xét bởi kẻ chết
những kẻ đang đứng thì đang ngã hướng lên trên
Điều Này Chứng Minh Điều Gì
Nếu sách Khải Huyền được viết bằng tiếng Anh ngày nay với cùng một mối quan hệ đối với cách sử dụng tiêu chuẩn như tiếng Hy Lạp của nó đối với tiếng Koine, nó sẽ ít giống thơ ca hơn mà giống như một bản tường trình xa lạ — ngữ pháp bị bẻ cong bởi thị kiến, cú pháp bị lấn át bởi logic khải huyền.
Nó không phải là “tiếng Hy Lạp tồi”.
Nó là tiếng Hy Lạp tiên tri.
Và ngôn ngữ tiên tri không tuân theo sự tiết kiệm ngôn ngữ — nó tuân theo sự cần thiết mang tính biểu tượng.
Và điều đó có nghĩa là nó đã bị khóa. Mã nguồn đóng. Sự bao vây ngữ nghĩa. Không phải là sáng tác. Điều này có nghĩa là tác giả trở thành người giải thích duy nhất có đầy đủ thẩm quyền.
Mọi người khác đều đang tái tạo một tín hiệu từ tiếng ồn, bất kể sự tái tạo của họ có kỷ luật hay uyên bác đến đâu.