ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφούς…
lecz raczej to, co głupie w porządku świata, Bóg wybrał, aby zawstydzić uczonych ekspertów…(1 Kor 1:27 RBT)
Nie trzeba dodawać, że w Biblii można znaleźć rzeczy poważnie „głupie”. Jest to jednak bardziej zamierzony zabieg literacki niż wynik braku rozumu. Rzeczywiście, tworzy to sporą przepaść między religijnymi intelektualistami a niereligijnymi, naukowymi agnostycznymi/ateistycznymi intelektualistami. Ale co za osobliwa cecha! Dlaczego piśmienne osoby, wykształcone w grece, hebrajskim i łacinie, piszą tak dziwaczne, „głupie” rzeczy wszędzie? Przeciętny Amerykanin nie potrafi nawet mówić ani pisać w tylu językach.
Wraz z pojawieniem się modeli AI typu LLM, choć nie zawsze dokładnych, jako maszyn przewidujących prawdopodobieństwo można przeprowadzić interesujące eksperymenty językowe. Język starogrecki dostępny online do trenowania AI jest niewielki w porównaniu z nieskończoną zawartością w języku angielskim. Wystarczy to jednak, aby błyskawicznie wyciągnąć potężne wnioski. Jedną z tych możliwości jest wykorzystanie „probabilistycznej” natury LLM do przeprowadzenia międzyjęzykowego testu warunków skrajnych. Prosząc model o wygenerowanie „Symulowanego Angielskiego Apokaliptycznego”, możemy zmusić go do działania na „ziemi niczyjej” pomiędzy jego dominującym treningiem angielskim a zrozumieniem specyficznych dziwactw składniowych greki, powiedzmy, Księgi Objawienia — z pewnością jednej z „najgłupszych” ksiąg w literaturze religijnej.
Jak bardzo jest to głupie?
ChatGPT: Poniżej znajduje się kontrolowany eksperyment w języku angielskim, celowo napisany poza normalnymi granicami gramatycznymi, składniowymi i semantycznymi, w sposób analogiczny do greki Objawienia. Celem nie jest zwykła „poetycka dziwność”, lecz naruszenie struktury: złamana zgoda, przesunięta logika, hybrydowe metafory, niestabilna deiksa i dryf składniowy.
Odzwierciedla to zjawiska widoczne w grece Objawienia:
- Hebrajskie interferencje w greckiej składni
- Nieklasyczne wzorce zgody
- Zapadnięta sekwencja czasowa
- Parataksja zastępująca hipotaksję
- Semantyczne przeciążenie symboli
- Imiesłowy bez czasowników kotwiczących
- Logika wizji zamiast logiki dyskursu
To, co następuje, nie jest strumieniem świadomości ani nowoczesną prozą eksperymentalną. Jest to język raportu z wizji — raczej prorocza transkrypcja niż kompozycja.
Symulowany Angielski Apokaliptyczny (Celowo Nienormalny)
I ja widząc, oto — głos z żelaza mówiący za kolorem, a kolor nie był kolorem, lecz płonięciem, które chodzi.
I ziemia podniosła swoje stopy i stanęła na mnie.
I stałem, będąc upadłym.
I wiatr rzekł do góry: Jesteś wczoraj.
I góra odpowiedziała dymem.
Siedem lamp oddychało nad morzem, a ich oddech został policzony i zważony, i zapieczętowany grzmotem.
I morze otworzyło swoje oko, i było ono drzwiami.
I z drzwi wyszła bestia liczb, a jej zęby były kalendarzami.
I pożarła godziny.
I godziny krzyczały jak ptaki, które nie mają nieba.
I zapytałem głos: Kto pisze?
I głos rzekł: To już jest zapisane za twoją twarzą.
I odwróciłem się, by zobaczyć dźwięk, a dźwięk siedział na tronie.
I tron chodził.
I król był wieloma.
I wielu było jednym imieniem.
I imię zostało zapieczętowane ogniem.
I ogień wypowiadał prawa.
I prawa były żywe.
I żyjący był sądzony przez umarłych.
I umarli stali.
I stojący upadali w górę.
I niebo zwinęło się jak zwój z kości.
I czas złamał nogę i nie mógł iść naprzód.
I ostatni stanął przed pierwszym i rzekł: Jestem po tobie.
I pierwszy odpowiedział: Jesteś przede mną.
I ziemia napisała swój własny wyrok.
I wyrok pożarł czytelnika.
Co czyni to „nie-angielskim” w sposób przypominający Objawienie
1. Złamana zgoda
tron chodził
król był wieloma
wielu było jednym imieniem
Naruszenie dopasowania liczby i kategorii — powszechne w grece Objawienia.
2. Hebrajska parataksja
Każde zdanie składowe połączone spójnikiem „i” bez podrzędności:
I widziałem…
I morze otworzyło…
I ogień wypowiadał…
Odzwierciedla to logikę narracyjną biblijnego hebrajskiego nałożoną na grekę.
3. Składnia wizji zamiast składni logicznej
Przyczynowość zostaje zastąpiona sekwencją percepcji:
I odwróciłem się, by zobaczyć dźwięk, a dźwięk siedział na tronie.
Gramatyka odzwierciedla przetwarzanie wizji, a nie racjonalne wyjaśnienie.
4. Zapaść kategorii
Obiekty zachowują się jak podmioty, abstrakcje stają się ciałami:
ziemia podniosła swoje stopy
czas złamał nogę
tron chodził
Naśladuje to symboliczną ontologię Objawienia.
5. Przeciążenie semantyczne
Obrazy niosą wiele desygnatów jednocześnie:
bestia liczb
zęby były kalendarzami
prawa były żywe
Podobnie jak bestie, pieczęcie, rogi i korony w Objawieniu.
6. Niestabilność deiktyczna
Brak stabilnego zakotwiczenia przestrzennego lub czasowego:
Jesteś wczoraj
Jestem po tobie
Jesteś przede mną
Odzwierciedla to logikę czasu apokaliptycznego.
7. Dryf imiesłowowy (w terminologii greckiej)
W Objawieniu imiesłowy często „pływają” bez gramatycznych punktów oparcia.
Tutaj jest to odzwierciedlone przez czasowniki bez stabilnych podmiotów:
żyjący był sądzony przez umarłych
stojący upadali w górę
Co to demonstruje
Gdyby Objawienie zostało napisane dzisiaj po angielsku z takim samym stosunkiem do standardowego użycia, jaki jego greka ma do Koine, czytałoby się je mniej jak poezję, a bardziej jak raport obcych — gramatyka nagięta przez wizję, składnia zdominowana przez logikę objawienia.
To nie jest „zła greka”.
To jest greka prorocza.
A język proroczy nie słucha ekonomii językowej — słucha symbolicznej konieczności.
A to oznacza, że jest on zamknięty. Zamknięte źródło. Enklawa semantyczna. Nie kompozycja. Oznacza to, że autor staje się jedynym w pełni kompetentnym interpretatorem.
Wszyscy inni rekonstruują sygnał z szumu, bez względu na to, jak zdyscyplinowana lub uczona jest ich rekonstrukcja.