Okwu Grik bụ αὐτός na nke Hibru bụ את (’et) bụ mkpụrụ okwu ndị yiri ka hà dị mfe, mana mgbe a nyochara ha nke ọma, ha na-ekpughe amamihe miri emi gbasara onwe. Okwu abụọ a na-arụ ọrụ dị mkpa n’ụtọ asụsụ nke asụsụ ha, n’agbanyeghị nke ahụ, otú e si eji ha eme ihe na ugboro ole a na-eji ha eme ihe na-egosi nghọta miri emi banyere ịdị adị na ahụmahụ mmadụ. N’ihe na-esonụ, anyị na-arụ ụka na okwu abụọ a, n’agbanyeghị na ha dị iche n’ọrụ na n’ụdị, na-ekekọrịta otu echiche: nkwenye nke njirimara dị n’ime na nkọwa nke onwe dị ka onye na-eme ihe na onye a na-emere ihe n’ịdị adị.
I. Grik αὐτός: Ntụgharị na Ngosipụta nke Onwe
Na Grik oge ochie na nke oge gachara, αὐτός anaghị arụ ọrụ naanị dị ka nnọchiaha onye nke atọ, kama ọ na-arụ ọrụ dị ka ihe na-emesi okwu ike, na-ekpuchapụ onwe nke bụ eziokwu ma ọ bụ nke dị mkpa nke otu onye. N’ime Homer, αὐτός na-emekarị ka a mata ọdịiche dị n’etiti ahụ na mkpụrụ obi ma ọ bụ na-egosipụta onye ahụ n’onwe ya n’ụzọ dị iche na njirimara ma ọ bụ ihe onwunwe ha (Il. 1.4; Od. 11.602). Site n’iji akara ngosi, τὸ αὐτό, ọ na-esi na nnọchiaha gbanwee gaa na okwu nkà ihe ọmụma dị mkpa—”otu onye ahụ” ma ọ bụ “ihe ahụ nke yiri onwe ya n’ime onwe ya.”
N’okwu Plato, mgbanwe a dị oke mkpa. Tụlee ihe atụ ndị a:
-
αὐτὸ τὸ ἀγαθόν – “Ezi ihe n’onwe ya”
-
αὐτὸ τὸ καλόν – “Ihe mara mma n’onwe ya”
-
αὐτὸ τὸ ὄν – “Ịdị adị n’onwe ya”
N’ebe a, ụdị neuter bụ αὐτό anaghị arụ ọrụ dị ka onye nnọchi anya, kama ọ bụ arịlịka nke ihe ọmụma na ịdị adị nke Ụdị (εἶδος), na-anọchi anya isi ihe karịrị nghọta mmadụ mana a pụrụ ịghọta aghọta. Ojiji dị otú ahụ na-egosi na ịkpọ onwe aha bụ ịkpọku njirimara n’ụdị ya kachasị ọcha, nke ihe mberede ma ọ bụ mmekọrịta na-emetụghị aka.
Ojiji nkà ihe ọmụma a yiri mgbatị okwu pụtara ìhè na mkpụrụ okwu ndị a jikọrọ ọnụ dị ka:
-
αὐτόπτης (autos + optēs): “onye ji anya ya hụ” ma ọ bụ “onye akaebe”
-
αὐτοψία: “iji anya onwe onye hụ,” ya mere nyocha ozu ma ọ bụ nghọta mbụ
-
αὐτοκίνητος: “ihe na-agagharị n’onwe ya”
-
αὐτόνομος: “onye na-achị onwe ya”
Mkpụrụ okwu ọ bụla jikọrọ ọnụ na-egosi mmegharị site na ime mmadụ gaa n’ime ihe: onwe dị ka onye na-ahụ ụzọ, onye na-akpụgharị ihe, onye na-achị achị. N’echiche a, αὐτός abụghị naanị ntụgharị uche kama ọ bụ ihe gbasara ahụmahụ: ọ na-egosi onwe ọ bụghị naanị dị ka ihe a na-ezo aka na ya kama dị ka ntọala nke mpụta na ọchịchọ.
Mpụta ugboro ugboro nke αὐτός na Testament Ọhụrụ—nke karịrị ọbụna θεός (“Chineke”) n’ọnụ ọgụgụ okwu site na puku kwuru puku—na-enyekwu ya ibu arọ nke okpukpe na nke mmadụ. Ọnụnọ ya na-akwado nkà mmụta mmadụ nke ederede ebe onwe onye, kama njirimara mkpokọta gbasasịrị agbasasị (dịka ọmụmaatụ, onye nọ n’okpuru otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ụlọ ọrụ, ebo, omenala, mba, otu nwere mmasị, wdg), bụ ebe nzaghachi, mgbanwe, na akara aka dị:
“Ma unu onwe unu bụ agbụrụ a họọrọ ahọọrọ, ndị nchụaja eze, omenala/mba dị nsọ, ndị mmadụ…”
(1 Pita 2:9 RBT)
“Sọpụrụ mmadụ niile, jiri ịhụnanya-agape hụ Ụmụnna n’anya…”
(1 Pita 2:17 RBT)
II. Nnọchiaha Hibru את (’et): Akara nke Ọnụnọ a Tụziri Aka
Gụọ Akara Ebighị Ebi nke Onwe. N’ụtọ asụsụ Hibru, a na-elekarị את anya dị ka akara ngosi nke ihe a na-emere ihe, dị ka ihe na-atụ aka n’ụzọ ụtọ asụsụ n’ebe onye na-anata omume nke ngwaa nọ. Agbanyeghị, mmalite okwu ya—“nke yiri ka e siri na ’owth nweta” (Strong’s H853)—na-enye echiche dị iche. Mgbọrọgwụ okwu ’owth pụtara onwe na ịdị adị nke onwe:
“O yiri ka e siri na ‘owth nweta n’echiche ngosipụta nke ihe; n’ụzọ kwesịrị ekwesị, onwe“
(tụlee Strong’s Exhaustive Concordance, nkwesi olu ike agbakwunyere.)
“pr. nnọchiaha ngosipụta, onwe… Ike ngosipụta mbụ a siri ike nke a pụrụ iji Grik αὐτός…” kwupụta n’ozuzu ya.
(tụlee Gesenius את, nkwesi olu ike agbakwunyere.)
Ya mere, ọbụlagodi mgbe a hapụrụ ya n’ekwughị okwu na ntụgharị, את na-arụ ọrụ opekata mpe dị ka ihe na-emesi ngosipụta ike: ọ bụghị naanị na-egosi “ihe” a na-emere ihe, kama ọ bụ onye—ihe ahụ nke guzo n’uju (ebighị ebi) n’ihu onye na-eme ihe. N’akụkụ a, את yiri ọrụ ahụmahụ nke αὐτός: ọ bụghị ihe na-anaghị eme ihe, kama ọ bụ onwe ekpughere ekpughe, nke a hụrụ na mmekọrịta a tụziri aka.
Ọzọkwa, ugboro ole a na-eji ya eme ihe na Tanakh—nke karịrị ojiji 11,000!—na-egosi n’ụzọ siri ike na את abụghị naanị ihe ịchọ mma nke ụtọ asụsụ kama ọ bụ akara pụtara ìhè nke ọnụnọ dị mkpa. N’usoro akụkọ nke Hibru, ihe a na-emere ihe abụghị ihe a kewapụrụ n’ụzọ ụtọ asụsụ, kama ọ bụ ihe ekpughere n’ịdị adị ya: ọnụnọ nke na-achọ nnabata ma nwee njirimara.
III. Ịdị adị nke Onwe n’Asụsụ: Nkà Ihe Ọmụma Ekekọrịtara
Nkwekọrịta pụtara ìhè n’etiti αὐτός na את dị n’ọrụ ha gbasara ịdị adị: mkpụrụ okwu ọ bụla, n’usoro asụsụ nke ya, na-eje ozi iji gosi ọnụnọ nke onwe—ọ bụghị naanị onye na-eme ihe ma ọ bụ onye a na-emere ihe n’ụtọ asụsụ, kama ọ bụ onye nwere ike ịpụta, ime ihe, ma ọ bụ onye a na-emere ihe dị ka onwe ya.
N’omenala Grik, onwe a nwere ike ịbụ onye na-ahụ onwe ya (αὐτό-πτης) ma ọ bụ onye na-akpụgharị onwe ya (αὐτο-κίνητος)—onye e guzobere site na mmata nke ime na omume nke mpụta. Ọ nwere ike ịbụ onye kpebiri onwe ya (αὐτο-προαίρετος) ma ọ bụ onye nwere onwe ya (αὐτο-προαίρετος) ma ọ bụ onye ji aka ya dee ihe (αὐτό-γρᾰφος autograph). N’asụsụ Hibru, את bụ onye ahụ a tụziri omume n’ebe ọ nọ—njirimara ekpughere ekpughe nke a hụrụ na nkwekọrịta ma ọ bụ na ntinye aka nke ọchịchọ.
Ihe na-apụta bụ nghọta oge ochie ekekọrịtara: ịdị adị bụ ka a mara gị dị ka onwe, ka e jiri akara mara gị ma ọ bụ site na nhọpụta ntụgharị (αὐτός) ma ọ bụ site na nzukọ ngosipụta (את). Ha abụọ na-arụ ọrụ dị ka arịa ụtọ asụsụ nke nghọta nkà ihe ọmụma, na-atụ aka na nkà mmụta mmadụ miri emi ebe onwe bụ ma ntọala nke ime ihe na ebumnuche nke nnabata.
Ọ bụ ezie na ha sitere n’asụsụ na omenala dị iche iche, Grik αὐτός na Hibru את na-ezukọ n’otu isi nkà ihe ọmụma: enweghị ike ibelata onwe. Ma ọ bụ site na nlebanya doro anya nke αὐτόπτης, omimi nkà ihe ọmụma nke τὸ αὐτό, ma ọ bụ ike ngosipụta nke את, okwu ndị a na-enye ụtọ asụsụ nke ọnụnọ—asụsụ nke onwe nke a kọwara n’ụtọ asụsụ, nke a ghọtara n’echiche, na nke e gosipụtara n’ime onye dị ndụ. Ka onye na-agụ ya ghọta!