Chineke bụ Otu, Elohim ahụ, Ọpụpụ 3:14, na Ya (Nwanyị ahụ)English · አማርኛ · العربية · বাংলা · Čeština · Deutsch · Español · فارسی · Français · Hausa · हिन्दी · Magyar · Bahasa Indonesia · Igbo · Italiano · 日本語 · 한국어 · मराठी · Nederlands · Afaan Oromoo · ਪੰਜਾਬੀ · Polski · Português · Română · Русский · Svenska · Kiswahili · தமிழ் · ไทย · Türkçe · Українська · اردو · Tiếng Việt · Yorùbá · 中文

Strong’s #430, elohim. Chi dị iche iche, ndị dị ike, ndị karịrị akarị, ndị ukwu nke ukwuu. Ndị rabaị na ndị ọkà mmụta arụwo ụka kemgbe ọtụtụ narị afọ maka ihe kpọmkwem okwu a pụtara. Ma ọ bụ maka ezi ihe kpatara ya. Ha achọghị ịnụ ihe doro anya na ọ bụ nkọwa kachasị mfe na nke a na-agwakọtaghị agwakọta.

Chineke bụ Ndị mmadụ

Isi ihe isi ike dị n’iji ngwaa otu nke nwoke na isiokwu karịrị otu. Ebe isiokwu na ngwaa kwesịrị ikwekọ n’ọnụ ọgụgụ, n’okwu pụrụ iche a, ha ekwekọghị. N’ihe gbasara ụtọ asụsụ, a kụrụ iwu ahụ n’ala. Nkwekọrịta isiokwu na ngwaa bụ iwu a na-agbaso n’asụsụ ọ bụla ma e wezụga ole na ole. N’ihe banyere asụsụ Grik, a pụrụ iji ngwaa onye nke atọ n’otu mee ihe na okwu nnọpụiche karịrị otu ebe a na-agụ ma na-asụgharị ngwaa onye nke atọ n’otu ahụ n’ezie dị ka ngwaa karịrị otu “bụ.”

A maara na e mere nke a n’ama ama ebe ọ bụ na ekwekọghị n’ọnụ ọgụgụ a na-eme ugboro ugboro n’okwu ahụ bụ elohim.

Gịnị kpatara ya?

Otu ihe ngosi dị ịtụnanya zoro n’aha ahụ bụ אליעם (Eliam) nke pụtara na 2 Samuel 11:3, ebe a kpọtụrụ Eliam aha dị ka nna Bat-sheba (“Nwa nwanyị nke asaa”). A kpọkwara ya otu n’ime ndị dike Eze Devid na 2 Samuel 23:34.

Mmalite okwu:

• אֵל (El) – “Chineke”

• עָם (am) – “ndị mmadụ” ma ọ bụ “mba”

Ihe ọ pụtara:

• “Chineke m bụ ndị mmadụ” ma ọ bụ “Chineke bụ Ndị mmadụ”

Elohim, אלהים, bụ n’ụzọ doro anya ụdị karịrị otu nke eloah, אלה / אלוה (#433) nke nwere nnyonyeazụ nwanyị ה– n’azụ ya. Ndị ọkà mmụta emesoela eloah dị ka mkpụrụ okwu nwoke ma kpọọ ya “nke a gbatịrị agbatị” ma ọ bụ “nke siri ike”. Ihe niile ha nwere ikwu maka ya bụ “ikekwe ọ bụ otu e si n’ụdị karịrị otu nweta.” A na-ahụ ya naanị n’abụ Hibru na ndị amụma mechara. Eziokwu na-ezighị ezi ekwuwo na ọ nweghị okwu dị otú ahụ dị ka “chi nwanyị” na Bible Hibru. Hà mehiere? Lee nnyocha okwu anyị אלה/אל el/elah Ike, Ikike, Ikike, Ike.

N’agbanyeghị nnyonyeazụ nwanyị doro anya (nke ndị ọkà mmụta nyekwara nkọwa “ebe ọ nọ” ọzọ na ya) ọ nweghị nkọwa a na-enye. Nnyonyeazụ ahụ dị ka nkọwa ndị dịnụ si dị ga-abụ ma ọ bụ nke a ghọtara dị ka ebe ọ nọ “n’ebe Chineke nọ” ma ọ bụ nke nwanyị “chi-nwanyị” nke na-adịghị amasị ndị ikom nwere “ikike” bụ ndị ji n’aka na “ọ bụ naanị otu chi-nwoke dị” ma ga-adịkwa mgbe niile, n’agbanyeghị ụtọ asụsụ, mkpụrụ akwụkwọ, na ikpe. Omenala nke ndị nwere ikike na-esetịpụ “ọnọdụ” nke a na-eji akọwa ụtọ asụsụ niile, ọ dịwokwa otú a mgbe niile.

Gesenius, onye na-ahụ maka ụtọ asụsụ Hibru nke narị afọ nke 19 onye a na-ewere dị ka onye maara Hibru nke ọma, kọwara okwu pụrụ iche ahụ bụ לאלהו “le-eloho” na Habakuk 1:11 dị ka “nye chi nke ya”, mana nsogbu dị na nkọwa a bụ na הו abụghị nnyonyeazụ nnweta maka mkpụrụ okwu. Otú ọ dị, ọ bụ nnyonyeazụ ihe ngwaa na-arụ maka ngwaa. Kama nke ahụ, nke a dị ka à ga-asị na a kụrụ eloah n’etiti “nye” na “onwe ya“. Njikọ okwu ל “nye” na nnyonyeazụ aha kwesịrị ekwesị וֹ “nke ya.” Ụdị nwoke nke “chineke” bụ אל el. Enwere ike ịsụgharị nke a “nye chi nwanyị nke onwe ya” —ọ nweghị iwu ụtọ asụsụ a kụrụ n’ala, ọ ga-abụkwa imeso ihe odide ahụ n’ụzọ ziri ezi karị:

N’oge ahụ, ifufe/mmụọ agafewo, ọ na-agafe, nke a bụkwa àjà mmehie nke onwe ya, ike nke onwe ya, nye eloah/chi nwanyị nke onwe ya.
Habakuk 1:11 RBT

Ihe e dere ede ọ dị mkpa? Ka ọ bụ omenala ndị nwere “ikike” bụ naanị ihe dị mkpa? Ọ bụrụ na e deela ya ma hụ ya kemgbe ọtụtụ puku afọ n’Abụ Ọma n’ụzọ a na-apụghị ịgbagha agbagha, “unu bụ chi” ihe ọ pụtara n’ezie bụ:

Mụ onwe m ekwuwo: ‘Elohim/ndị dike, bụ onwe unu (את) ebighị ebi, na ụmụ nke Onye kachasị elu, unu niile.’
Abụ Ọma 82:6 RBT

“Elohim” ọ na-ahapụ ụmụ nwanyị? Ka ụmụ ndị a ọ bụ ụmụ ya, eloah?

אל ← אלה ← אלהים

el → elah → elohim

Iwu ụtọ asụsụ ahụ yiri ka a nyere ya n’ụzọ doro anya n’ihe banyere okwu Hibru bụ “nwoke” na “nwanyị”.

A na-akpọ ya “ishah” n’ihi na e wepụtara ya n’ime “ish.” (Jenesis 2:23 RBT)

Ihe odide a yiri ka ọ na-enye “wepụtara n’ime” dị ka nkọwa nke nnyonyeazụ nwanyị -ah. “Ish” sitere na mgbọrọgwụ “esh” nke pụtara “ọkụ.” N’ihe banyere ụtọ asụsụ ebe a, mkpụrụ akwụkwọ ndị ahụ, e wezụga nkọwa na omenala ọ bụla nwere ike ịdị gburugburu ha, nwere usoro na mmekọrịta doro anya. Ọ bụrụ na mmadụ ga-asụgharị ụtọ asụsụ ahụ n’asụsụ Bekee ọ ga-adị ka ihe a, na-eji agba ewepụta akụkụ nwoke na nwanyị:

chineke → chineke → chinekedị iche iche

Anyị nwere ike ịhụ na Chineke na-amụ Chineke. Ma ọ bụ kama, Chineke na-amụ Chineke site na Chineke. Ndị ọkachamara enweghị mmasị na mkpụrụ okwu nwanyị, ma ọ bụ akụkụ nwanyị, ma ọ bụ okwu nwanyị, ma ọ bụ akaebe akụkọ nwanyị gburugburu Mmụọ ahụ. Ụfọdụ anabatala ụdị ‘Mmụọ Nsọ’ dị ka nwanyị dị ka nne. Ọ dị n’ebe ụfọdụ n’etiti ndị Katọlik, mana echiche ahụ ka siri ike nghọta ma bụrụ naanị akụkụ ole na ole nke akwụkwọ nsọ na-akwado ya, na n’ikpeazụ omenala/nkọwa e chepụtara echepụta dabere na ndị na-ege ha ntị. N’ihi na ọtụtụ ndị ọkà mmụta na ndị ọkà mmụta okpukpe, ‘Mmụọ Nsọ’ bụ Chineke na nke ahụ pụtara naanị nwoke. Agbanyeghị na a kwupụtara Atọ n’ime Otu, ozizi a nke “naanị otu chineke” meriri, n’agbanyeghị na ọ nweghị okwu, nkebi ahịrịokwu, ma ọ bụ amaokwu dị otú ahụ dị n’ihe odide ndị ahụ. Ezi ozizi ahụ, dị ka e dere ya bụ “CHINEKE BỤ OTU” mana ihe dị iche na nke a yiri ka a leghaara ya anya ma mesoo ya dị ka ikwu otu ihe ahụ “naanị otu chineke.” Mana ọbụna “el/chineke bụ otu” abụghị eziokwu na Hibru kama ọ bụ “elohim/chi dị iche iche bụ otu” na “onwe unu ebighị ebi bụ elohim.”

Gịnị banyere Ngwaa Otu?

Ebe ọ bụ okwu karịrị otu, Elohim, nsụgharị Bekee kachasị ziri ezi ga-abụ “chi dị iche iche/ndị dike”. Otú ọ dị, gịnị banyere ihe na-adịghị mma na a jikọtara okwu karịrị otu ahụ na ngwaa nwoke otu (ọ kụpụtara/mepụtara)? Kedu ka ọ si bụrụ na ndị Hibru a jiri ngwaa otu nke nwoke mee ihe na mkpụrụ okwu karịrị otu? Dị ka ọ na-eme, Hibru “עם” (am) pụtara “ndị mmadụ” ma ọ bụ mkpụrụ okwu otu ma a na-ekwu na ọ karịrị otu:

“…lee, otu ndị mmadụ [עם mkpụrụ okwu otu] bụ otu, egbugbere ọnụ/oke bụkwa otu nye onye ọ bụla n’ime onwe ha [karịrị otu].” (Jenesis 11:6 RBT)

Ikekwe okwu ahụ bụ “ndị mmadụ” ekwesịghị ịbụ otu? Ma a na-eji otu nke nwoke eme ihe na ngwaa otu, “ndị mmadụ, ọ tiri mkpu n’ebe Fero nọ maka nri…” (Jenesis 41:55) Ikekwe nke ahụ dịkwa njọ? Naanị na ọ na-eme mgbe niile.

“Ndị mmadụ ahụ, ọ mụbara ha…” (Ọpụpụ 1:20)

Mana ndị a abụghị mmejọ, e mere ha n’ama ama. E nyere nkọwa ahụ karịa ma ọ bụ obere na Jenesis 11:6, “otu ndị mmadụ bụ otu.”

Ihe ndị a na-eme ka ọgụgụ na-agbagwoju anya, n’ihe gbasara ụtọ asụsụ, ya mere ọchịchọ bụ ịgbanwe ya ka ọ bụrụ ọgụgụ ọgbara ọhụrụ na-atọ ụtọ nke na-ada nke ọma ma na-adị mma. Mana ọrụ dị n’ebe ahụ bụ ile ihe anya nke ọma, emela ọsọ ọsọ, leba anya na ya, na nke kachasị, geere ya ntị/ nụ ya.

Chineke na-amụ Chineke

Ma ihe na-emegide onwe ya bụ na ihe niile onye ọkà mmụta okpukpe Atọ n’ime Otu na-ekwu banyere Chineke bụ eziokwu, naanị na ọ kpuru ìsì n’okwu nke onwe ya. Chineke na-emepụta onwe ya ma na-amụ onwe ya site na onwe ya. Onye pastọ ga-ekwusa ya, mana ọ gaghị ahụ ya. Onye hụrụ nwanyị ya n’anya, hụrụ onwe ya n’anya. Ihe mgbagwoju anya nke nwoke na nwanyị bụ ihe mgbagwoju anya nke na-amalite na CHINEKE otu ma mechie na CHINEKE karịrị otu. Chineke na-amụ…na-amụ Chineke. Ebee ka echiche nke ọmụmụ na ịtụrụ ime na-ahụ ebe n’ime “Chineke nwoke naanị ya”? Mana Oziọma ahụ na-ekwu na a mụrụ Chineke, nwa ọhụrụ, na nke a bụ ebe ihe niile dị n’etiti/sitere.

Ọ bụrụkwa na e wepụta Iv, Nne nke Ndụ, n’akụkụ Chineke, mgbe ahụ ya onwe ya bụ otu ọdịdị ahụ. Chineke na-ewu Chineke. Ịhụnanya ga-adịkwa: “Chineke bụ Ịhụnanya.” Ụmụ ahụ bụkwa otu ọdịdị ahụ, Chineke. Ònye bụ ọkpara nke nnukwu ihe mgbagwoju anya a? “Dị ka nwanyị si n’ime nwoke pụta, otú ahụ ka nwoke si n’ime nwanyị gafee.” Ma n’agbanyeghị nke ahụ n’isi njedebe, Chineke bụ otu.

אלה תולדות elah nke ụmụ/ọgbọ. Nke a bụ nkebi ahịrịokwu na-eme ugboro ugboro, ọkachasị na Torah. Ọ pụtara nke mbụ na Jenesis 2:4. Tụlee ya na אל עליון el nke ịdị elu nke ime/nke kachasị elu, na אל שדי el shaddai/nke ndị na-ebibi ihe/onye pụrụ ime ihe niile.

Chineke ọ na-amụ/na-enye ọmụmụ Chineke?

N’ụzọ dị ịtụnanya, anyị na-ahụ ihe ngosi ahụ n’aha ọzọ, אליאל Eliel nke pụtara “Chineke bụ Chineke.” Chineke na-amụ Chineke site na Chineke. Ka Chineke enweghị ike ime nke a?

Ndị ọkachamara yiri ka ha enweghị mmasị na mkpụrụ okwu nwanyị, ma ọ bụ akụkụ nwanyị, ma ọ bụ okwu nwanyị, ma ọ bụ akaebe akụkọ nwanyị dị gburugburu Mmụọ Nsọ. Ụfọdụ anabatala ụdị Mmụọ Nsọ dị ka nwanyị dị ka nne. Ọ dị n’ebe ụfọdụ n’etiti ndị Katọlik, mana ha ka nwere ike ịhụ ya. N’ihi na ọtụtụ ndị ọkà mmụta na ndị ọkà mmụta okpukpe Mmụọ Nsọ bụ Chineke na nke ahụ pụtara incontrovertibilis, irrefutabilis, inexpugnabilis, certus, definitus naanị nwoke. Agbanyeghị na a matara ọdịdị atọ n’ime otu, ozizi ụgha nke “naanị otu chineke ruo mgbe ebighị ebi” meriri. Ọ nweghị okwu dị otú ahụ dị n’ihe odide akwụkwọ nsọ. Ezi ozizi ahụ, dị ka e dere ya bụ “CHINEKE BỤ OTU”. Ụdị karịrị otu nke hà ka otu. Ọ bụ n’ime nke a ka anyị na-aghọta ihe kpatara ekwekọghị n’etiti isiokwu na ngwaa.

Ma ihe na-emegide onwe ya bụ na ihe niile onye ọkà mmụta okpukpe Atọ n’ime Otu na-ekwu banyere Chineke bụ eziokwu, naanị na ọ kpuru ìsì n’okwu nke onwe ya. Chineke na-emepụta onwe ya ma na-amụ onwe ya site na onwe ya. Nke ahụ bụ Oziọma ahụ, ọ bụghị ya? Onye pastọ nwere ike ikwusa ya, mana ọ gaghị ahụ ya. Onye hụrụ nwanyị ya n’anya, hụrụ onwe ya n’anya. Mana ọ bụrụ na Chineke enweghị nwanyị, keduzi ka Chineke si bụrụ…Ịhụnanya?

Ọ bụrụkwa na e wepụta Iv, Nne nke Ndụ, n’akụkụ Chineke n’ime Kraịst, mgbe ahụ ya onwe ya bụ otu ọdịdị ahụ. Chineke na-ewu Chineke. Ụmụ ahụ bụkwa otu ọdịdị ahụ, Chineke. Ma n’isi njedebe, Chineke ka bụ otu.

Nnyocha mgbakọ na mwepụ-echiche nke “Elohim”:

• Ịdị n’otu nke Ọdịdị. Echiche nke “otu” ka a na-echekwa na ntụgharị nwere ike ịbụ ihe nlereanya site na mgbakọ na mwepụ site na echiche nke njirimara na ịdị ka onwe ya. Dị ka ihe atụ, na tiori nke set, ihe njirimara (dị ka 1 na ntụgharị) na-echekwa ịdị n’otu nke set ahụ, ọbụna mgbe etinyere ya n’ihe ndị dị n’ime set ahụ. N’echiche, n’agbanyeghị ole ihe (chi dị iche iche) “sitere” na njirimara (Chineke), njirimara bụ isi (onwe ya) na-anọgide n’agbanweghị agbanwe.
• Ịdị ka onwe ya na Nlaghachi azụ. Ụkpụrụ nke “ịmụ nwa” na-egosi mmekọrịta nlaghachi azụ, ebe usoro ọmụmụ anaghị agbanwe ọdịdị mbụ. N’ihe gbasara mgbakọ na mwepụ, enwere ike ile nke a anya dị ka ngwaa nlaghachi azụ ebe nsonaazụ nke ngwaa ahụ (Chineke) na-alaghachi n’ime ntinye (Chineke), na-ejigide otu ọdịdị ahụ na ntụgharị ọ bụla. Ya mere, “ọgbọ” ọ bụla nke Chineke anaghị emepụta ihe ọhụrụ ma ọ bụ nke dị iche, kama ọ bụ ntụgharị ma ọ bụ ngosipụta nke ịdị n’otu mbụ.
• Njirimara Ntụgharị. N’akụkụ nke mgbakọ na mwepụ, a maara nọmba 1 dị ka njirimara ntụgharị n’ihi na maka nọmba ọ bụla x, akara 1 × x = x  na-eguzo. Nke kachasị mkpa, mgbe mmadụ na-atụgharị 1 ugboro ugboro n’onwe ya, mmadụ na-enweta:
  Ebe a, n’agbanyeghị ugboro ole a rụrụ ọrụ ahụ (ntụgharị site na 1), nsonaazụ ya na-anọgide na 1. Nke a yiri echiche ahụ na ọ bụ ezie na Chineke “na-amụ” ma ọ bụ “na-emepụta” Chineke, ọdịdị dị mkpa na-anọgide n’otu ma ghara ịgbanwe.
• Ihe Idempotent na Algebra. A na-ekwu na ihe e n’ime usoro algebra bụ idempotent ma ọ bụrụ na e ∗ e = e ebe ∗ na-anọchite anya ọrụ abụọ (nke nwere ike ịbụ ntụgharị, njikọ, ma ọ bụ ụfọdụ ọrụ nkịtị). N’echiche a, ọ bụrụ na mmadụ emee ọdịdị Chineke dị ka ihe idempotent, ọrụ “ịmụ nwa” ugboro ugboro (nke ∗ na-anọchite anya ya) anaghị agbanwe njirimara nke ihe ahụ:
  Ihe nlereanya a na-achịkọta echiche ahụ na usoro nke “ịmụ nwa” anaghị eduga na ọtụtụ nke gbajiri agbaji kama ọ bụ ọtụtụ nke ntụgharị ma ọ bụ nlọghachi n’ime ọdịdị Chineke dị mkpa:

• Ebe Ndị Kwụsiri Ike n’okpuru Ntugharị Ọrụ. Echiche ọzọ sitere na echiche nke ebe kwụsiri ike na nnyocha ọrụ. Otu ebe x bụ ebe kwụsiri ike nke ọrụ ma ọ bụrụ na . Ọ bụrụ na anyị atụlee ọrụ nke na-anọchite anya omume nke “ịmụ nwa,” ma ọ bụrụ na ọdịdị Chineke G dị otú ahụ namgbe ahụ ịtụgharị usoro ahụ na-eweta

na ihe ndị ọzọ. N’ọnọdụ a, n’agbanyeghị ugboro ole etinyere usoro ahụ, nsonaazụ ya na-anọgide na G, na-eme ka echiche nke ihe na-adịghị agbanwe agbanwe, nke dị n’otu sikwuo ike.

Ọpụpụ 3:14

Ihe e dere chọrọ ntị ga-anụ, ntị nke naanị ndị a mụrụ site n’elu ga-aghọta:

ויאמר אלהים אל משה אהיה אשר אהיה

elohim na-asịkwa n’ebe Onye e wepụtara [Mosis] nọ
Mụ onwe m bụ onye ahụ mụ onwe m bụ

N’okwu dị otú ahụ, “onye ahụ” dabere na Mụ onwe m bụ na Mụ onwe m bụ. Emesịa anyị nwere ike ịkọwa okwu na-esonụ,

שמע ישראל יהוה אלהינו יהוה אחד

dị ka “Nụrụ, Izrel, Onyenwe anyị Chineke anyị Onyenwe anyị, bụ otu” nke na-enweghị nghọta dị ukwuu ma doo anya, ma ọ bụ,

“Nụrụ, Chineke E Mere Ka Ọ Kwụ Ọtọ, Ọ Bụ ndị dike nke onwe anyị Ọ Bụ

OTU.”

אהיה←אשר→אהיה

יהוה←אלהינו→יהוה

 הוה
(ịghọ)

ו

(nwoke)

Nke a na-ekpughe ọganihu miri emi site na “Mụ onwe m bụ onye m bụ” nke na-edoghị anya gaa na “Ọ Bụ ndị dike nke onwe anyị Ọ Bụ.” Nke a ka bụ ntakịrị ihe omimi, ọ bụghị ya? Kedu ka a ga-esi ghọta ya niile?

Ihe Niile. Site na “ụbọchị nke isii” nke dị n’èzí kwụ ọtọ gaa n’etiti “Taa” na kwụ ọtọ laghachi na “ụbọchị nke isii” nke dị n’èzí ọzọ. N’agbanyeghị oge ọ bụla nke oge na mbara igwe, aka elekere na-adị kwụ ọtọ mgbe niile. Ọ BỤ (Yahweh) kwụ ọtọ Ọ BỤ.

Ya (Nwanyị ahụ)

A jụrụ Jizọs “kedu nke bụ iwu kachasị mkpa n’ime ha niile?”

Nzọpụta ahụ zara, “N’ihi na ọ bụ ya bụ onye mbụ, Nụrụ Chineke-bụ-Onye-Kwụ-Ọtọ, Nna ukwu Chineke nke onwe anyị Nna ukwu bụ otu.” Mak 12:29 RBT

Iwu ahụ bụ nwanyị. N’ihi na onye a, ebumnuche nke ihe niile, ka a tụfuru kpamkpam, ya bụ Iwu na Ihe Odide ahụ nwetara ikpe na-ezighị ezi na ime ihe ike dịka e si zoo ya, gbagọọ ya, ree ya, na-atụgharị ya, ma mechie ya (dị ka à ga-asị na a tụrụ ya mkpọrọ n’ụlọ elu, nke onye ọ bụla na-ahụghị) site n’okwu ụgha nke ndị ikom n’oge niile.