सिलोम कंड्युट शिलालेख (Siloam Conduit Inscription)

सुमारे ७०० ईसापूर्व काळात *हिझकियाच्या बोगद्यात* कोरलेला. फोटो क्रेडिट: झेव राडोवन. AI मॉडेल्सच्या मते, हातोडा आणि छिन्नीने हे कोरण्यासाठी साधारण ३.५ ते ७ तास लागले असते. प्रथम कार्टूश (सपाट गुळगुळीत भाग) बनवण्याचा वेळ जोडल्यास हा ६-१२ तासांचा प्रकल्प होतो, जो बहुधा १-२ दिवसांत पूर्ण झाला असावा. ६ ओळींसाठी हे खूप काम आहे. नेहमी असे मानले जाते की हे शब्द तांत्रिक असून अभियांत्रिकी पराक्रमाचे वर्णन करतात, परंतु प्रत्यक्षात हे शब्द खूप विचित्र आहेत. संख्यात्मक मोजमाप आश्चर्यकारकपणे सम आहेत: १००, १२००. ‘नेकेवाह’ (Neqevah) चा अर्थ “स्त्री” किंवा “टोचणे” असा होतो, बोगदा नाही. येथे “संघांचा” (teams) उल्लेख नाही, तर “एक माणूस त्याच्या मित्राकडे” आणि “कुऱ्हाडीवर कुऱ्हाड” आणि “उजवीकडून आणि डावीकडून” अशा संदिग्ध गोष्टी आहेत. काहीजण असे मानू शकतात की कथेला नाट्यमय करण्यासाठी हे उच्च दर्जाचे गद्य आहे. परंतु या २१६ अक्षरांच्या मजकुरात फारशी कथा नाही. काहीजण असे मानू शकतात की भविष्यसूचक मजकूर एका विशिष्ट “भविष्यसूचक शैलीचे” (prophetic register) पालन करणे आवश्यक आहे, परंतु ते देखील खरे नाही. हे अभियांत्रिकी पराक्रमाचे नाट्यमय वर्णन करणारे उच्च दर्जाचे गद्य नाही. ही वचने जुन्या करारात (Old Testament) आढळणाऱ्या नमुन्यांचे प्रतिबिंब आहेत आणि म्हणूनच त्यांना स्वतःचे महत्त्वपूर्ण अर्थ आहेत. हे पॅलेओ-हिब्रूच्या “कर्सिव्ह” हस्तलेखन शैलीत लिहिले गेले होते (ब्लॉकी अक्षरांमध्ये नाही जी छिन्नीने कोरण्यास सोपी असतात) ज्या काळात यशयाचा लेखक (आणि मीका, राजांचे काही वृत्तांत आणि स्तोत्रे इ.) त्याचे काम करत होता—पॅलेओ हिब्रूमध्ये बोरूच्या लेखणीने आणि शाईने भविष्यसूचक मजकूर लिहित होता. कोणीतरी अत्यंत साक्षर व्यक्तीने हे केले आहे. यात हिब्रू बायबलच्या गद्य विभागांमध्ये आढळणारी तीच साहित्यिक शैली आहे. हे निःसंशयपणे तोराह आणि हिब्रू धर्मग्रंथांशी परिचित असलेल्या व्यक्तीने केले होते. मग, त्यांना काय सांगायचे होते?

תמה¹ הנקבה² וזה היה דבר הנקבה בעוד³ החצבם מנפם

הגרזן אש⁴ אל רעו⁵ वבעוד שלש אמת⁶ להנקב וישמ קל אש ק

רא אל רעו כי הית⁷ זדה⁸ בצר⁹ מימן ומהשמאל ובים ה

נקבה הכו החצבם אש לקרת רעו גרזן על גרזן וילכו¹⁰

המים מן המוצא¹¹ אל הברכה במאתים ואלף אמה ומא

ת אמה היה גבה¹² הצר¹³ על ראש החצבם

ती पूर्ण झाली आहे, ती स्त्री (“टोचलेली”). आणि ही स्त्रीच्या संरेखनाची पुनरावृत्ती झाली आहे, त्या पाथरवटांच्या पुनरावृत्तीमध्ये, जे कुऱ्हाड इकडे तिकडे फिरवतात, प्रत्येक माणूस स्वतःच्या सोबत्याकडे, आणि तीन दासींच्या पुनरावृत्तीमध्ये, तो ऐकला गेला, एका माणसाचा आवाज जो स्वतःच्या सोबत्याला हाक मारत होता, कारण ती एक उद्धट बनली संकट/वेढ्यामध्ये उजव्या बाजूने आणि डाव्या बाजूने; आणि स्त्रीच्या प्रकटीकरणाच्या दिवशी पाथरवटांनी प्रहार केला, प्रत्येक माणूस स्वतःच्या सोबत्याला भेटण्यासाठी, कुऱ्हाडीवर कुऱ्हाड, आणि दुहेरी-पाणी स्त्रोताकडून तलावाकडे एका दासीच्या दोनशे आणि एक हजार अंतरावरून चालत गेले; आणि पाथरवटांच्या डोक्यावर वेढ्याचा उद्धटपणा/उन्नती एका दासीच्या शंभर इतकी झाली आहे.

भिंतीवरील लिखाण…

בצר לי אקרא יהוה ואל אלהי אקרא וישמע מהיכלו קולי ושועתי באזניו

“माझ्या संकटात/वेढ्यात मी तो आहे ला भेटत आहे, आणि मी समर्थांना हाक मारत आहे, आणि तो त्याच्या मंदिरातून माझा आवाज ऐकत आहे, आणि माझी मदतीसाठीची हाक त्याच्या कानांपर्यंत पोहोचत आहे.”

(२ शमुवेल २२:७ RBT)

הנני עמד לפניך שם על הצור בחרב והכית בצור ויצאו ממנו מים ושתה העם

“पाहा! जो तुमच्या समोर उभा आहे, त्या खडकाच्या कड्यावर [הַצּוּר֮] कोरड्या ओसाड जागेत (“होरेब”); आणि तुम्ही खडकाच्या कड्यावर प्रहार केला आहे, आणि ते, दुहेरी-पाणी, त्याच्यातून बाहेर पडत आहेत, आणि लोक, त्याने प्यायले आहे!”

(निर्गम १७:६ RBT)

שמעו אלי רדפי צדק מבקשי יהוה הביטו אל צור חצבתם ואל מקבת בור נקרתם

“माझ्याकडे ऐका, जे नीतिमानाचा पाठलाग/छळ करत आहेत, जे तो आहे चा शोध घेत आहेत! तुम्ही सर्वांनी कोरलेल्या खडकाच्या कड्याकडे आणि तुम्ही सर्वांनी पाडलेल्या खड्ड्याच्या छिद्राच्या हातोड्याकडे लक्षपूर्वक पाहा!”

(यशया ५१:१ RBT)

“कारण सर्व कळपांनी तिच्या वेश्याव्यवसायाच्या क्रोधाचा द्राक्षरस प्यायला आहे! आणि पृथ्वीवरील राजांनी तिच्यासोबत वेश्याव्यवसाय केला आहे, आणि पृथ्वीवरील जहाज-व्यापारी तिच्या उद्धटपणाच्या शक्तीने श्रीमंत झाले आहेत!”

(प्रकटीकरण १८:७ RBT)

“आणि मी देखील तुला सांगतो की, तू स्वतः दगड (“पेत्र”) आहेस, आणि या खडकाच्या कड्यावर, मी माझी बोलावलेली सभा बांधीन, आणि अधोलोकाचे (“Hades”) दरवाजे तिच्यावर विजय मिळवू शकणार नाहीत!”

(मत्तय १६:१८ RBT)

टीपा

הנקבה चा अनुवाद “उत्खनन” किंवा “बोगदा” असा करणे खरोखर हास्यास्पद आहे आणि शब्दाच्या अर्थापासून इतके दूर आहे की केवळ “प्रगत विद्वत्ताच” अशा मूर्खपणासाठी सक्षम असू शकते. परंतु जर तुमची खात्री असेल की एखादा शब्द विशिष्ट प्रकारे वापरला जात आहे, तर मला वाटते काहीही शक्य आहे.
गेसेनियसला वाटले की תמה साठी पुरेशी जागा नाही आणि म्हणून त्याने תמ प्रस्तावित केले, परंतु समस्या लिंगातील विसंगतीची आहे. तथापि, पुरेशी जागा आहे कारण फक्त एका अक्षराची गरज आहे जे खूप लहान आहे. इतरांनी dabar “शब्द/क्रमबद्ध गोष्ट” किंवा הנה “पाहा” सारख्या गोष्टी प्रस्तावित केल्या आहेत.
शब्दशः בעוד चे विश्लेषण ב- (“मध्ये”) + עוֹד (“चालू / पुनरावृत्ती / पुढे”) असे केले जाऊ शकते. जर तुम्ही עוֹד ला त्याच्या पुनरावृत्ती किंवा आवृत्तीच्या अधिक ठोस अर्थाने घेतले, तर בעוד चा शब्दशः अर्थ “आवृत्तीमध्ये” किंवा “पुनरावृत्ती/चालू असलेल्या घटनेमध्ये” असा होऊ शकतो. याचा मुख्य अर्थ चालू असलेल्या किंवा वारंवार घडणाऱ्या कृती/स्थितीमध्ये असणे हा आहे, मग ते काळातील सातत्य म्हणून असो किंवा वारंवार घडणाऱ्या घटना म्हणून. पारंपारिक अनुवाद “जेव्हा” याला काळातील एकाचवेळी घडणाऱ्या घटनेपर्यंत मर्यादित करतो, परंतु मूळ प्रतिमा चालू असलेल्या किंवा टिकून राहणाऱ्या कालावधीत असण्याची आहे.
पॅलेओ-हिब्रूमध्ये, हे ’‑š या व्यंजनांशी संबंधित आहे, जे बायबलसंबंधी हिब्रूमध्ये सामान्यतः אש (“अग्नी”) दर्शवते. हे איש (“माणूस”) साठीचे मानक स्पेलिंग नाही, जे सामान्यतः (’‑y‑š) असते. सिलोम शिलालेखासह ८ व्या शतकातील अनेक वायव्य सेमिटिक शिलालेखांमध्ये, सदोष शुद्धलेखनामुळे (ज्याला matres lectionis देखील म्हटले जाते) ʾîš “माणूस” हा शब्द दर्शवण्यासाठी व्यंजनांचा क्रम वापरला जातो. हे ʾēš “अग्नी” सोबत एक खरे हो्रोग्राफ तयार करते, जे पूर्णपणे संदर्भाने सोडवले जाते.
असामान्य रूप רעהו/רעו (“त्याचा सोबती/मित्र”). איש אל רעהו हा वाक्प्रचार हिब्रू पुस्तकांमध्ये आणि संदेष्ट्यांमध्ये किमान ३० वेळा आढळतो.
क्युबिट (हाताच्या कोपरापासूनची लांबी) साठीचा शब्द אמה आहे जो प्रत्यक्षात दासी, बटीक, महिला गुलाम यासाठीचा शब्द आहे. पहा אמה Strong’s #519 आणि Gesenius. हाताचे मोजमाप म्हणून “क्युबिट” हा एक वापर असेल.
הית — हे היתָה (“झाले”) चे प्राचीन किंवा सदोष स्पेलिंग मानणे सर्वोत्तम आहे, म्हणजेच היה चे 3fs. असे संक्षेप (अंतिम ה आणि अंतर्गत स्वर वगळणे) सुरुवातीच्या शिलालेखांमध्ये आणि संक्षिप्त काव्यात्मक गद्यात चांगले प्रमाणित आहेत.
शास्त्रज्ञ याला शिलालेखाचा कठीण शब्द (crux word) म्हणतात. १०० वर्षांहून अधिक काळ कोणालाही याचा अर्थ समजू शकला नाही आणि यावर व्यापक अभ्यास झाला आहे. गेसेनियसने म्हटले की ते “जुन्या करारात आढळत नाही.” १८८१ मध्ये शिलालेखाच्या प्रकाशनापासून, zedah च्या व्याख्या भूगर्भीय ते भाषिक आणि अभियांत्रिकी-केंद्रित अशा विकसित झाल्या आहेत. सुरुवातीच्या विद्वानांनी याचा संबंध ध्वनी प्रसारणास अनुमती देणाऱ्या भौतिक वैशिष्ट्यांशी जोडला, तर नंतरच्या विद्वानांनी बांधकामातील त्रुटींवर भर दिला. रानान इचलर यांच्या २०२० च्या शोधनिबंधात “चुकीच्या संरेखनासाठी” स्वतःच्या प्रस्तावासह १६ प्रस्तावांचे दस्तऐवजीकरण केले आहे. तरीही जर आपण अभियांत्रिकी किंवा भूगर्भीय अर्थाच्या चक्रात अडकलो नाही, तर हे लक्षात घेण्यास वेळ दिला की हे एक भविष्यसूचक वचन आहे, कारण शेवटी, हिब्रू भाषिक उपकरणाचा (आणि त्याचे लेखक आणि त्याचे लोक) संपूर्ण संदर्भ भविष्यवाण्या करणाऱ्या संदेष्ट्यांचा आहे, तर आपल्याला या शब्दाचा एक सोपा अर्थ सापडू शकतो. हे भविष्यसूचक पुस्तकाचे लोक होते. हिब्रू लोकांसाठी यापेक्षा महत्त्वाचे काही होते का? या पुस्तकाच्या लोकांनी आपल्याला असे पुस्तक दिले आहे जे भविष्यवाण्यांशिवाय काहीही नाही. परंतु विद्वानांना भविष्यवाणी आवडत नाही. त्यांच्या प्रतिष्ठेसाठी, मान्यतेसाठी, अधिकृत पदांसाठी इ. हे वाईट कर्मासारखे आहे. ते अर्थ काढण्यासाठी शब्दांच्या विश्लेषणावर अवलंबून राहणे पसंत करतात जे अधिक वैज्ञानिक आणि प्रगत दिसतात. त्यामुळे प्राचीन भविष्यवाणीचा अभ्यास करताना भविष्यवाणी जवळजवळ कधीच विचारात घेतली जात नाही. संदर्भ जेरुसलेमच्या खाली असलेला बोगदा असण्याची गरज नाही फक्त तो तिथे कोरलेला आहे म्हणून. बायबलसंबंधी हिब्रूमध्ये एक अतिशय सोपा संदर्भ आहे: זדה — זוד / זדה या मुळापासून (cf. זֵד, זָדוֹן; Strong’s H2086/H2087), ज्याचा अर्थ “उद्धटपणे, गर्विष्ठपणे, हिंसकपणे वागणे.” येथे नाम/विशेषण म्हणून ते उद्धटपणा, हिंसा, आगाऊपणा दर्शवते, स्वयंपाक करणे किंवा उकळणे नाही (तो अर्थ दुय्य आणि लाक्षणिक आहे). זֵ֣ד गर्विष्ठ उद्धट व्यक्ती पुल्लिंगी म्हणून आणि זֵדִֽים गर्विष्ठ उद्धट लोक अनेकवचनी म्हणून जुन्या करारात आढळतात. स्त्रीलिंगी रूप सहजपणे זדה zedah आहे. कोणत्याही जादूची गरज नाही.
हे בצור “खडकात” च्या सदोष स्पेलिंगसाठी घेतले गेले होते परंतु צוּר मर्यादित करणे, वेढा घालणे, आणि צַר अरुंद, संकट, वेढा पहा. हे “उजवीकडून आणि डावीकडून” या कल्पनेशी नक्कीच चांगले जुळते.
ילכו (הלך वरून, H1980 चालणे) हे पाण्याच्या प्रवाहासाठी वापरले जाणारे वैशिष्ट्यपूर्ण क्रियापद नाही. याचा ठोस अर्थ सजीव घटकांची हेतुपुरस्सर हालचाल (“चालणे, जाणे, पुढे जाणे”) असा आहे. जेव्हा ते निर्जीव घटनांना लागू केले जाते, तेव्हा ते दुय्यम असते, ज्याचा अर्थ सहसा “विस्तारणे,” “पुढे जाणे,” किंवा “क्रमाने पुढे जाणे” असा होतो, हायड्रॉलिक अर्थाने “वाहणे” असा नाही. जेव्हा प्रत्यक्ष पाण्याची हालचाल अभिप्रेत असते तेव्हा बायबलसंबंधी हिब्रू सातत्याने נזל, נבע, שטף किंवा फक्त पाण्याचे नाव (נחל, נהר, מים) वापरण्यास प्राधान्य देते.
המוצא हे Strong’s H4161 (מוֹצא) शी संबंधित आहे, जे יצא (“बाहेर जाणे”) या मुळापासून आले आहे. संदर्भावर अवलंबून ते बाहेर पडण्याचा मार्ग, आउटलेट, उगमस्थान किंवा स्त्रोत दर्शवते.
हिब्रूमध्ये “उंची” साठी दोन सामान्य नामे आहेत. קוֹמה (Strong’s #6967) उंची किंवा बांधा हे मोजण्यायोग्य, तटस्थ परिमाण म्हणून दर्शवते, जे קום “उठणे/उभे राहणे” यापासून आले आहे आणि शारीरिक आकारासाठी (व्यक्ती, संरचना, भिंती, झाडे) वापरले जाते. याउलट, גבה (Strong’s #1363) उंचीला भव्यता किंवा उन्नती म्हणून दर्शवते, जे मोजमापापेक्षा गुणात्मक जास्त आहे आणि त्यात श्रेष्ठता किंवा उदात्ततेचे (शाब्दिक किंवा लाक्षणिक) संकेत असतात. त्यामुळे हे शब्द पूर्णपणे एकमेकांऐवजी वापरता येत नाहीत: qomah मोजण्यायोग्य विस्तारावर भर देते, तर gobah उन्नत किंवा उत्कृष्ट उंचीवर भर देते. גבה उदात्त, उंच, गर्विष्ठ, उद्धट असणे देखील पहा. ओव्हरबर्डन (पृष्ठभागापासूनची खोली) संदर्भात विचार केल्यास, १०० क्युबिट ही एक “गर्विष्ठ” आकृती असेल आणि ती केवळ काही विभागांसाठी असेल. प्राचीन जुडाह क्युबिटनुसार खोली ४४-१११ क्युबिट पर्यंत आहे आणि ती संपूर्ण लांबीमध्ये बऱ्याच ठिकाणी कमी खोल आहे.
צר “वेढा/अरुंद सामुद्रधुनी” च्या צוּר “वेढा घालणे” या मूळ शब्दाचा वापर वारंवार हिब्रू धर्मग्रंथात על “विरुद्ध” या उभयान्वयी अव्ययासोबत केला जातो (उदाहरणार्थ १ राजे २०:१, २ राजे ६:२४, १७:५ मध्ये ויצר על, ויצר עליה पहा). विलापगीत १:१० मध्ये, ידו פרש צר על כל מחמדיה “त्याचा हात तिच्या सर्व इष्ट गोष्टींविरुद्ध वेढा पसरला आहे.”

स्त्रोत:

Kantor, Benjamin. “The Siloam Inscription (ca. 700 BCE).” BiblicalHebrew.com, 2022. https://biblicalhebrew.com/the-siloam-inscription-ca-700-bce/. Accessed December 26, 2025.
“כתובת השילוח.” Wikipedia. Wikimedia Foundation. https://he.wikipedia.org/wiki/כתובת_השילוח. Accessed December 26, 2025.
Steinberg, David. “The Siloam Inscription.” Ver. 1.0, October 3, 2007. http://www.houseofdavid.ca/anc_heb_siloam_text.pdf. Accessed December 26, 2025.
Gesenius, Wilhelm. Gesenius’ Hebrew Grammar. Edited by E. Kautzsch. Translated by A. E. Cowley. 2nd English ed. Oxford: Clarendon Press, 1910. https://archive.org/details/geseniushebrewgr00geseuoft/page/n21/mode/2up. Accessed December 26, 2025.