የሕልውና ሥነ-ሕንጻ፡ ሎጎስ እንደ የሬሽዮ (Ratio) እና የሥጋ አዮኒክ (Aonic) ኦፕሬተርEnglish · አማርኛ · العربية · বাংলা · Čeština · Deutsch · Español · فارسی · Français · Hausa · हिन्दी · Magyar · Bahasa Indonesia · Igbo · Italiano · 日本語 · 한국어 · मराठी · Nederlands · Afaan Oromoo · ਪੰਜਾਬੀ · Polski · Português · Română · Русский · Svenska · Kiswahili · தமிழ் · ไทย · Türkçe · Українська · اردو · Tiếng Việt · Yorùbá · 中文

አጭር መግለጫ (Abstract)።

በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ሎጎስን (Logos)—እምቅነትን ወደ ሊታለፍ የሚችል መዋቅር የሚቀይር የሥርዓት መርህ ተደርጎ በሰፊው የሚታወቀውን—እንደ አዮኒክ (ጊዜ-ተኮር ያልሆነ፣ ቶፖሎጂካዊ) ክንውን ለማንበብ የሚያስችል ሥርዓታዊ ማዕቀፍ እናዘጋጃለን። ከመጽሐፍ ቅዱሳዊ ዕብራይስጥ ሰዋሰዋዊ ባህሪያት (አስፔክቷል ሞርፎሎጂ፣ ውስን የጊዜያዊ ነገር ምልክት) እና ከጥንታዊ እና ከአዲስ ኪዳን ግሪክ (ተካፋይ ፔሪፍራሲስ፣ አርቲኩላር ኢንፊኒቲቭስ)፣ እንዲሁም ከሆሜራዊው የ λέγω (“መምረጥ፣ መሰብሰብ፣ ማስቀመጥ”) የትርጉም እምብርት በመነሳት፣ ሎጎስ ያልተለየን መስክ ወደ ተመጣጣኝ እና ሥርዓታዊ ላቲስ (lattice) የሚቀይር ምርጫ-እና-አሰላለፍ ኦፕሬተር (selection-and-alignment operator) ተደርጎ ቢገለጽ የተሻለ እንደሆነ እንከራከራለን።

ከቶፖሎጂ (Möbius strip, torus)፣ ከኮንደንስድ-ማተር ፊዚክስ (lattice coherence, superconductivity, crystallization) እና ከልማታዊ ባዮሎጂ (toroidal embryogenesis, rapid epidermal turnover) የተወሰዱ ተመሳሳይነቶች፣ ሥጋዊ መገለጥ (embodiment) እንዴት ከቋንቋ በፊት ያለን የሥርዓት ተግባር ሊያከናውን እንደሚችል ለመረዳት አካላዊ የቃላት ዝርዝርን ይሰጣሉ። ጥያቄው ሜታፊዚካዊ ሥነ-መለኮት ሳይሆን ዘርፈ-ብዙ መላምት ነው፡- የቋንቋ መዋቅር፣ ከጠገበ፣ በማቴሪያል ሥርዓቶች ውስጥ ቀጣይነት ያለው ኔጌንትሮፒክ (negentropic) ድርጅትን ሊያስገኝ የሚችል የኦንቶሎጂካል ሥርዓት ሁነታን ያመሰጥራል —ይህም ጥንታዊ ቋንቋ “የሎጎስ ሬሽዮ ሥጋ ሆነ” በሚለው ቀመር ውስጥ የሚያጠቃልለው ነው።

መግቢያ

ሎጎስ እንደ “ምክንያት፣ ቃል፣ ሬሽዮ” በተፈጥሮው በውስጡ ሳይንሳዊ ነው፤ ምክንያቱም የሕልውናን ወይም የመሆንን ሒሳብ ይወክላል። ሥነ-መለኮታውያን ወደ ብዙ ረቂቅ ሀሳቦች አወሳስበውት ሊሆን ይችላል፣ ነገር ግን ከጥንት ጀምሮ (ለምሳሌ ሄራክሊተስ) የቆየው ሀሳብ በጽንፈ ዓለም ውስጥ ያለውን የማቋረጥ ለውጥ (flux) ሥርዓት የሚያስይዝ ሁለንተናዊ ምክንያታዊ ሕግ ነው።

ἄνθρωπος ἐν εὐφρόንῃ φάος ἅπτεται ἑαυτῷ ἀποσβεσθεὶς ὄψεις
“ሰው በሌሊት ውስጥ፣ ራዕዩ በጠፋበት ጊዜ፣ ለራሱ ብርሃንን ያበራል።”

(Heraclitus DK B26)

የሄራክሊተስ ስም ራሱ ከአማልክት ንግሥት ከሄራ ስም በመነሳት “ታዋቂዋ ጀግና” ማለት ነው። ሄራክሊተስ (ከክ.በ. በፊት 535 – 475 ገደማ) የጽንፈ ዓለምን መሠረታዊ ምክንያታዊ መዋቅር የሚገልጽ “ሎጎስ” (Λόγος) የሚለውን ቃል ወደ ማዕከላዊ እና ቴክኒካዊ ፍልስፍናዊ ጽንሰ-ሀሳብ ከፍ ያደረገ የመጀመሪያው ሰው ተደርጎ ይቆጠራል። ሎጎስ ድንጋይ ቢሆን ኖሮ፣ ንግግር ኦንቶሎጂካዊ ግንባታ (masonry) ይሆን ነበር። ቃሉ ስሌት፣ ሬሽዮ ወይም መጠን የሚል በጣም መሠረታዊ ጥንታዊ ትርጉም አለው።

በግሪክ ሒሳብ፣ ጂኦሜትሪ፣ የሙዚቃ ቲዎሪ እና ፊዚክስ ውስጥ ሎጎስ ሁልጊዜ ማለት ይቻላል “ሬሽዮ (Ratio)፣” “ተመጣጣኝነት (Proportion)፣” ወይም “መለኪያ (Measure)” ተብሎ ይተረጎማል። በጣም ትክክለኛው እና ታዋቂው አጠቃቀም ከዩክሊድ ኤለመንትስ (Elements) የመጣ ነው፤ እሱም ሎጎስ ስለ ተመጣጣኝነት ቲዎሪ በሚያብራራው በመጽሐፍ V ውስጥ መሠረት ነው። የዩክሊድ ትርጓሜ (Euc. 5 Def. 3) እንዲህ ይላል፡-

λόγος ἐστὶ δύο μεγεθῶν ἡ καትὰ πηλικότητα ποιὰ σχέσις
“ሎጎስ [ሬሽዮ] በሁለት መጠኖች መካከል ያለ የክብደት ግንኙነት ዓይነት ነው።”

ይህ ትርጓሜ የግሪክ ጂኦሜትሪ መሠረት ሲሆን ሎጎስ በቀጥታ በሁለት ነገሮች መካከል ያለውን ሊለካ የሚችል ግንኙነት (ለምሳሌ፡ ሀ ከ ለ በሁለት እጥፍ ይበልጣል፣ ወይም ሀ፡ለ = 2፡1) እንደሆነ ያሳያል። ከዚህ በመነሳት ተጨማሪ ቃላት ተገኝተዋል። Ἀναλογία (analogia) በቀጥታ በሎጎስ ላይ የተገነባ የተመጣጣኝነት ጽንሰ-ሀሳብ ሲሆን የሬሽዮዎች እኩልነት (ἰσότης λόγων, Arist. EN 113a31) ተብሎ ይገለጻል። ደስ የሚሉ የሙዚቃ ስምምነት ድምፆች (ለምሳሌ፡ ኦክታቭ፣ አምስተኛ እና አራተኛ) ከቀላል እና ሙሉ ቁጥር ሬሽዮዎች (1:2, 2:3, 3:4) ጋር እንደሚዛመዱ ተገኝቷል።

τῶν ἁρμονιῶν τοὺς λόγους
“የስምምነቶች (harmonies) ሬሽዮዎች”

(Aristotle, Metaphysics 985b32; 1092b14)

በ Harmonics (ገጽ 32–34 Meibom) ውስጥ፣ አሪስቶክሴነስ λόγοι ἀριθμῶν የሚለውን “የቁጥሮች ሬሽዮዎች” በማለት ይገልጻል። እሱ ሎጎስን ሪትምን ለመዋቀር ይጠቀምበታል፣ በ arsis እና thesis መካከል ያለውን ግንኙነት እንደ ቁጥራዊ ሬሽዮ ይገልጻል፡-

τοὺς φθόγγους ἀναγκαῖον ἐν ἀριθμοῦ λ. λέγεσθαι πρὸς ἀλλήλους (Euc. Sect. Can. Proëm.)
“የድምፅ ቅላጼዎች እርስ በእርሳቸው በቁጥራዊ ሬሽዮዎች መገለጽ አለባቸው።”

ለአሪስቶክሴነስ፣ የድምፅ ቅላጼ፣ ኢንተርቫል እና ሪትም ሁሉም ሊረዱ የሚችሉት በሎጎስ አማካኝነት ብቻ ነው። በእሱ ሥርዓት ውስጥ፣ የድምፅ ተፈጥሮ ራሱ እንደ ቁጥራዊ ተመጣጣኝነት ሊረዳ የሚችል ይሆናል፤ የሙዚቃ መዋቅር ያለ ሬሽዮ ምንም አይደለም።

ἀνὰ λόγον (anà lógon) እና κατὰ λόγον (katà lógon) የሚሉት ሐረጎች ሁለቱም “በተመጣጣኝ ሁኔታ” ወይም “በሬሽዮ መሠረት” ተብለው ይተረጎማሉ። በ Timaeus 37a ውስጥ፣ ፕላቶ የሎጎስን ጽንሰ-ሀሳብ ከሙዚቃ ባለፈ ለጽንፈ ዓለም እና ለነፍስ ይተገብረዋል፡-

[ἡ ψυχὴ] ἀνὰ λόγον μερισθεῖσα
“ነፍስ በሬሽዮ መሠረት ተከፋፈለች።”

(Plato, Timaeus, 37a)

እዚህ ላይ፣ ሎጎስ እንደ የጽንፈ ዓለም ተመጣጣኝነት መርህ፣ የዓለምን ነፍስ በሒሳብ የሚያዋቅር የሃርሞኒክ ሥርዓት ሆኖ ያገለግላል። ፕላቶ የሙዚቃ ሬሽዮ ጽንሰ-ሀሳብን ወደ ሜታፊዚካዊ ማዕቀፍ ከፍ ያደርገዋል፡ በሙዚቃ ውስጥ ኢንተርቫሎችን እና ሪትምን የሚገልጸው ያው አመክንዮ፣ ነፍስንና ጽንፈ ዓለምን ወጥ እና ሊረዱ የሚችሉ የሚያደርጋቸው መርህ ይሆናል። ፕላቶ የዓለምን ነፍስ (ψυχή) አፈጣጠር እና እንዴት በተመጣጣኝ ሁኔታ እንደተከፋፈለች (ἀνὰ λ. μερισθεῖσα) ሲገልጽ፣ ሎጎስን የሚጠቀመው በተወሰነ ዕቅድ መሠረት ትክክለኛ እና የሚለካ ስርጭትን ለማመልከት ነው።

ከሳይንስ እና ፍልስፍና ባለፈ፣ ሎጎስ የስሌት፣ የሂሳብ አያያዝ ወይም የኦዲት ትርጉምም አለው፣ ይህም ተጨባጭ ተግባራዊ አጠቃቀሙን ያሳያል። በአስተዳደራዊ እና በፋይናንሳዊ ሁኔታዎች ውስጥ፣ ሎጎስ የገንዘብ ሂሳብን፣ ኦዲትን ወይም ስሌትን ያመለክታል፣ ለምሳሌ፡-

• σανίδες εἰς ἃς τὸν λόγον ἀναγράφομεν – ሂሳቡን የምንመዘግብባቸው ሰሌዳዎች (IG 1.374.191)
• συνᾶραι λόγον μετά τινος – ከአንድ ሰው ጋር ሂሳብ ለማወራረድ (Ev. Matt. 18.23)
• ὁ τραπεζιτικὸς λόγος – የባንክ ሂሳብ

በዚህ መንገድ፣ የሬሽዮ መርህ በሰው ልጅ ኃላፊነት ውስጥ ተካትቷል፡ እያንዳንዱ ሂሳብ የሀብት ሚዛንን ይጠብቃል፣ ዕዳ ከክሬዲት ጋር እና ደረሰኝ ከወጪ ጋር እንደሚዛመድ ሁሉ። የሙዚቃ ኢንተርቫሎችን፣ የጂኦሜትሪ መጠኖችን እና የጽንፈ ዓለም ክፍሎችን የሚያዋቅረው ያው ሊለካ የሚችል ተመጣጣኝነት በተግባራዊ ስሌት ውስጥም ይሠራል፣ ይህም የሎጎስን በንድፈ-ሀሳባዊ እና በተግባራዊ መስኮች ውስጥ ያለውን ሰፊ እና አንድ የሚያደርግ ኃይል ያሳያል።

ይህ የሒሳብ አጠቃቀም የሎጎስ ቃል መሠረታዊ ትርጉም ሲሆን ሄራክሊተስን እና ሌሎች ፈላስፋዎችን ቃሉን እንዲጠቀሙ ሳይገፋፋቸው አልቀረም፤ ይኸውም ሎጎስ ከመጠኖች ሥርዓትን የሚፈጥር የሒሳብ ሕግ ከሆነ፣ ሎጎስ ከጽንፈ ዓለም ትርምስ (chaos) ሥርዓትን የሚፈጥር ሁለንተናዊ ምክንያታዊ ሕግ ነው ብሎ ለመደምደም ለፈላስፋ በጣም ትንሽ እርምጃ ነው። ስለዚህ የፍልስፍና ጽንሰ-ሀሳቡ በግሪክ ሒሳብ ተግባራዊ፣ ሊታይ በሚችል እና በቁጥራዊ እውነታ ላይ የተመሠረተ ነው።

ክፍል I፡ የድንጋይ ጠራቢው እና የሒሳብ ባለሙያው

1.1 የትርጉም መሠረት፡ Légo እንደ መሠረታዊ ክንውን

የሎጎስን ሜታፊዚካዊ ክብደት ለመረዳት በመጀመሪያ ወደ አካላዊ ሥሮቹ መውረድ አለብን። ሎጎስ በአቴንስ አካዳሚዎች “ምክንያት” ወይም በዮሐንስ ወንጌል መቅድም “ቃል” ከመባሉ ከረጅም ጊዜ በፊት፣ በሆሜራዊ ኢፒኮች ውስጥ ጠንካራ እና የሚዳሰስ ጥቅም ነበረው። Légo (λέγω) የሚለው ግስ በመጀመሪያ “መምረጥ”፣ “መለየት”፣ “መሰብሰብ” ወይም “በሥርዓት ማስቀመጥ” ማለት ነበር።

በፍርስራሽ ሜዳ ፊት ለፊት የቆመውን ጥንታዊ ግንበኛ አስቡት። ሜዳው የግርግር ቀጣይነት ነው—የተሰባበሩ ድንጋዮች ኤንትሮፒ። ግንበኛው ሦስት ዓይነት ተግባራትን ያከናውናል፡-

1. ምርጫ (Selection)፦ አንድን የተወሰነ ድንጋይ ከክምር ውስጥ ይለያል፣ ምልክቱን ከጩኸቱ (noise) ይለያል።
2. አሰላለፍ (Alignment)፦ ድንጋዩን ያዞራል እና አቅጣጫ ያስይዛል፣ ከጎረቤቶቹ ጋር ያለውን “መገጣጠም” ያገኛል።
3. አቀማመጥ (Placement)፦ እየተፈጠረ ባለው መዋቅር ውስጥ ያረጋጋዋል።

ይህ ተግባር ሲደጋገም፣ የድንጋይ ክምሩ ግንብ ይሆናል። ትርምስ የነበረው መስክ ድንበር፣ መጠለያ፣ መዋቅር ይሆናል። ይህ ጥንታዊው ሎጎስ ነው። እሱ ድንጋዩ ራሱ አይደለም፣ ግንቡም አይደለም፤ የቀድሞውን ወደ ኋለኛው የሚቀይረው ክንውን (operation) ነው።

ታሪክ በሚወጡ የውስብስብነት ደረጃዎች ላይ የሚሠራ አንድ ረቂቅ ተግባርን የሚገልጽ የትርጉም ቀጣይነትን ይመሰክራል፡-

ስለዚህ ንግግር ኦንቶሎጂካዊ ግንባታ ነው። መናገር ማለት ከእምቅነት ዝምታ ውስጥ “የቃል ድንጋዮችን” መርጦ በትርጉም ግንብ ውስጥ ማስቀመጥ ነው። የሎጎስ ሬሽዮ ንጥረ ነገሮችን ካልተለየ መስክ የሚለይ፣ ወደ ተገደቡ ግንኙነቶች የሚያሰልፍ እና አወቃቀሩ እንዳይፈርስ የሚያረጋጋ አጠቃላይ ኦፕሬተር ነው።

1.2 የሄራክሊተስ ፍሰት (Flux) እና ሁለንተናዊ ሬሽዮ

ከግንባታ ወደ ሜታፊዚክስ የተደረገው ሽግግር የተከሰተው በኤፌሶኑ ሄራክሊተስ (ከክ.በ. በፊት 535 – 475 ገደማ) ነው። ሄራክሊተስ ጽንፈ ዓለም በከፍተኛ ፍሰት (panta rhei—ሁሉም ነገር ይፈሳል) እንደሚገለጽ ተመልክቷል። እሳት ወደ ውሃ፣ ውሃ ወደ መሬት ይለወጣል፤ ቀን ወደ ሌሊት ይለወጣል፤ ሕያዋን ይሞታሉ። እውነታ ማንም ሰው ሁለት ጊዜ ሊረግጠው የማይችል ወንዝ ከሆነ፣ እውቀት እንዴት ይቻላል? ጽንፈ ዓለሙስ እንዴት ወደ ንጹህ ጩኸት (noise) አይቀየርም?

ሄራክሊተስ የጽንፈ ዓለሙ “ቁስ” በፍሰት ላይ ቢሆንም፣ የፍሰቱ ንድፍ (pattern) ግን ቋሚ እንደሆነ ገምቷል። ይህንን ንድፍ ሎጎስ ብሎ ሰየመው።

“እኔን ሳይሆን ሎጎስን በመስማት ሁሉም ነገር አንድ እንደሆነ መስማማት ጥበብ ነው።” (Heraclitus DK B50)

ለሄራክሊተስ፣ ሎጎስ የለውጥ ቀመር ነው። እሳቱ ከሚቀጣጠለው ውሃ ጋር እኩል በሆነ መጠን መጥፋቱን የሚያረጋግጥ ሬሽዮ ነው። የማያቋርጥ የለውጥ ሁኔታን ሥርዓት የሚያስይዝ “ሁለንተናዊ ምክንያታዊ ሕግ” ነው። ያለ ሎጎስ፣ ጽንፈ ዓለም የሚፈነዱ መጠኖች ትርምስ ነው፤ በሎጎስ ግን፣ የሚለኩ ልውውጦች ያሉበት ኮስሞስ (cosmos) ነው።

1.3 ዩክሊድ እና የሬሽዮ ትርጓሜ

ይህ የፍልስፍና ግንዛቤ በግሪክ ሒሳብ መደበኛ መልክ ተሰጠው። በዩክሊድ ጂኦሜትሪ እና በፓይታጎራውያን የሙዚቃ ቲዎሪ ውስጥ፣ ሎጎስ ለሬሽዮ (Ratio) የሚሰጥ ቴክኒካዊ ቃል ነው።

የዩክሊድ ኤለመንትስ፣ መጽሐፍ V፣ ትርጓሜ 3፣ መሠረታዊውን ትርጓሜ ይሰጣል፡-

Λόγος ἐστὶ δύο μεγεθῶν ὁμογενῶν ἡ κατὰ πηλικότητα ποια σχέσις
“ሎጎስ [ሬሽዮ] በአንድ ዓይነት በሆኑ ሁለት መጠኖች መካከል ያለ የክብደት ግንኙነት ዓይነት ነው።”

ይህ ትርጓሜ ለጽሑፋችን ወሳኝ ነው። ሬሽዮ ለብቻው የሚኖር “ነገር” አይደለም። ቁጥር 2 መጠን ነው፤ ግንኙነቱ 2፡1 ግን ሎጎስ ነው። ሬሽዮ በተፈጥሮው ተዛማጅ የሆነ የሕልውና ሁነታ ነው። ሀ “እጥፍ” ተብሎ የሚገለጸው ከ ለ ጋር ሲነጻጸር ብቻ ነው።

ይህ የሬሽዮዎች እኩልነት (A:B :: C:D) ተብሎ ወደሚገለጸው አናሎጊያ (Analogia – Proportion) ጽንሰ-ሀሳብ ይመራል። ፓይታጎራውያን ይህ የሒሳብ ሎጎስ ረቂቅ ፈጠራ ብቻ ሳይሆን የአካላዊ እውነታ መዋቅር መሆኑን ደርሰውበታል። ደስ የሚሉ የሙዚቃ ስምምነት ድምፆች—ኦክታቭ (1:2)፣ አምስተኛ (2:3)፣ አራተኛ (3:4)—የቀላል እና ሙሉ ቁጥር ሬሽዮዎች አኮስቲክ መገለጫዎች ነበሩ።

መላምት I፦ ሎጎስ ከድምፅ ድግግሞሾች ሃርሞኒክ ሥርዓትን እና ከቦታ መጠኖች ጂኦሜትሪካዊ ሥርዓትን የሚፈጥር የሒሳብ ሕግ ከሆነ፣ ካልሆነ (non-existence) “ጩኸት” ውስጥ ኦንቶሎጂካዊ ሥርዓትን ለሚፈጥረው ሁለንተናዊ ሕግ ተገቢው ቃል ነው።

ክፍል II፡ አዮኒክ ጊዜያዊነት እና የሁኔታ ሰዋሰዋዊ ምስጠራ

ሎጎስ የመዋቅር ኦፕሬተር ከሆነ፣ ከጊዜ ጋር እንዴት ይገናኛል? አሁን ያለን የጊዜ ሞዴል—መስመራዊ፣ ክሮኖሎጂካዊ፣ ኤንትሮፒክ—ሎጎስን ለመረዳት በቂ አይደለም። ከጊዜ መስመሮች ይልቅ በቶፖሎጂ በተሻለ ሁኔታ ወደሚገለጸው “አዮን” (Aeon) መመልከት አለብን።

2.1 የአዮን ሰዋሰው

ቋንቋ ኦንቶሎጂን ያመሰጥራል። የመጽሐፍ ቅዱሳዊ ዕብራይስጥ እና የአዲስ ኪዳን ግሪክ ሰዋሰዋዊ መዋቅሮች ለዘመናዊው የምዕራባውያን አእምሮ እንግዳ የሆነ ነገር ግን ለሎጎስ ክንውን ተወላጅ የሆነ “የጊዜ ስሜትን” ይጠብቃሉ። ለዘመናት ምሁራን በአዲስ ኪዳን ውስጥ “ታሪካዊ የአሁን ጊዜ” (historical present) ተብሎ በሚጠራው ከልክ ያለፈ አጠቃቀም ግራ ተጋብተዋል። የማርቆስ ወንጌል ብቻውን 151 ጊዜ ይጠቀምበታል። የማርቆስ ወንጌል ቃል በቃል በአሁን ጊዜ ነው የተጻፈው። ለሰው ልጅ በጣም አስፈላጊ የሆኑ ሰነዶች ለምን እንዲህ ተብለው እንደሚጻፉ እስካሁን የተረዳ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁር የለም።

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ዕብራይስጥ፡ አስፔክት ከክሮኖሎጂ በላይ

ዕብራይስጥ ሙሉ በሙሉ ሰዋሰዋዊ የሆነ የጊዜ ሥርዓት (ያለፈ፣ የአሁን፣ የወደፊት) የለውም። ይልቁንም በአስፔክት (aspect) ላይ ይተማመናል፡-

• ቃታል (Qatal – Perfect)፦ እንደ አንድ ሙሉ የሚታይ፣ የተጠናቀቀ ድርጊት።
• ይቅቶል (Yiqtol – Imperfect)፦ ሂደቱን ከውስጥ ሆኖ የሚመለከት፣ ያልተጠናቀቀ ድርጊት።

የዕብራይስጥ ሞርፎሎጂ ጠንካራ የጊዜ ተሳቢ (accusative of time) የለውም። ክስተቶች በመስመራዊ የጊዜ መስመር (t₁, t₂, t₃) ላይ የተቀመጡ ነጥቦች አይደሉም፤ እነሱ በግንኙነቶች መረብ ውስጥ የተካተቱ ሁኔታዎች ናቸው። ይህ በመስክ ላይ የተመሠረተ ኦንቶሎጂን (field-based ontology) ይደግፋል። አንድ ክስተት የሚገለጸው ረቂቅ በሆነ ሰዓት ላይ ባለው ቦታ ሳይሆን ከሌሎች ክስተቶች ጋር ባለው ግንኙነት (በፊት፣ በኋላ፣ ምክንያት፣ ውጤት) ነው። በዚህ ሁኔታ ውስጥ “አዮን” የተዛማጅ ሁኔታዎች ቶፖሎጂካዊ ሰፈር እንጂ የሰከንዶች ቆይታ አይደለም።

ስለ ዕብራይስጡ דבר “ዳባር” (ቃል) ምን ማለት ይቻላል?

የ דבר ሥርወ-ቃል ጥንታዊው የቃላት ጥናት ራሱ አዮኒክ እና ክሮኖሎጂካዊ ያልሆነ ኦንቶሎጂን የሚያመሰጥርበትን ያልተለመደ ግልጽ ሁኔታ ያሳያል። Gesenius የግሱ ቀዳሚ እና ጥንታዊ ትርጉም “መናገር” ሳይሆን “በረድፍ ማስቀመጥ፣ በሥርዓት ማሰለፍ” እንደሆነ ያስተውላል። እያንዳንዱ የተገኘ ትርጉም—መንጋን መምራት፣ ሕዝብን ማስተዳደር፣ ወታደሮችን ማሰለፍ፣ ወጥመድ ማዘጋጀት—ከዚሁ መሠረታዊ ተግባር የሚመነጭ ነው፡- ሥርዓት በሌላቸው ንጥረ ነገሮች ላይ ቅደም ተከተልን፣ አሰላለፍን ወይም መዋቅርን መጫን። ቃሉ ወደ “ንግግር” ያደገው በሁለተኛ ደረጃ ነው፣ ምክንያቱም መናገር ማለት በትክክል ሀሳቦችን በሥርዓት ማስቀመጥ ማለት ነው። ስለዚህ የዕብራይስጡ דבר (“ቃል”) በመጀመሪያ የሚያመለክተው የድምፅ አሃድን ሳይሆን ሥርዓታዊ የክስተት-ንድፍን ነው፣ ይህም ከመስኩ ውስጥ የተሰለፈ መዋቅር ነው። ይህ ቀድሞውኑ “ቃልን” ኦንቶሎጂ ተዛማጅ እና መዋቅራዊ በሆነበት እንጂ ጊዜያዊ ባልሆነበት ማዕቀፍ ውስጥ ያስቀምጠዋል።

ይህ ከአዮኒክ ሰዋሰው ጋር በጥብቅ ይጣጣማል። ዕብራይስጥ ክስተቶችን እንደ ጊዜያዊ ነጥቦች ሳይሆን በተዛማጅ መስክ ውስጥ ያሉ ሁኔታዎች አድርጎ የሚያመሰጥር ከሆነ፣ דבר እነዚያ ሁኔታዎች በመስኩ ውስጥ የሚሰለፉበት ዘዴ ይሆናል—ይህም ኦንቶሎጂካዊ ሥርዓት እንጂ ክሮኖሎጂካዊ አነጋገር አይደለም። በዚህ እይታ፣ ሎጎስ በዋነኝነት ተናጋሪ ሳይሆን ሁኔታዎችን ወደ ወጥነት የሚያደራጅ አሰላፊ (aligner) ነው። ከጊዜ ይልቅ የንድፍ ሙሉነትን የሚገልጹት የቃታል እና ይቅቶል አስፔክቶች ይህንን ያጠናክራሉ። “የተጠናቀቀ” ድርጊት አሰላለፉ ሙሉ የሆነ ነው፤ “ያልተጠናቀቀ” ድርጊት ደግሞ በመስኩ ውስጥ ገና እየተዘረጋ ያለ ነው። ስለዚህ דבר እንደ አዮን ኦፕሬቲቭ መርህ ሆኖ ያገለግላል፡ የመስኩን ራሱ ወደ ሥርዓት ማምጣት። የዕብራይስጥ ሰዋሰው ይህንን ከክሮኖሎጂ በፊት ያለውን መዋቅር ይጠብቃል፣ ይህም ማለት “ቃል” የሚለው ቃል ራሱ በሥሩ አዮኒክ (ዘላለማዊ) ኦንቶሎጂን የሚገልጽ የአሰላለፍ ተግባር ነው።

የእግዚአብሔር አሰላለፍ?

ዳባርን በተጨባጭ እንደ “አሰላለፍ”፣ “ሥርዓት ማስያዝ” ወይም “የተዋቀረ ዝግጅት” እንጂ በዘመናዊው የድምፅ ትርጉም “ቃል” አድርጎ አለመውሰድ የበለጠ ኃይለኛ ትርጉም ይሰጣል፡ ዳባር = የተጫነ አሰላለፍ ተግባር ወይም ውጤት። ስለዚህ ሐረጉ דבר אלהים ከሆነ፣ በጣም ትክክለኛው ትርጉም እንዲህ ይሆናል፡-

“የኤሎሂም አሰላለፍ”
ወይም
“የኤሎሂም ሥርዓት-አስያዥ ተግባር።”

ይህ መሠረታዊውን ትርጉም ያንጸባርቃል፡-

• ግሱ ዳባር = “ማዘጋጀት፣ በሥርዓት ማስቀመጥ፣ ማሰለፍ።”

• ስሙ ዳባር = “ሥርዓታዊ የክስተት-መዋቅር፣” “ወደ አሰላለፍ የመጣ ጉዳይ፣” እና በኋላ ላይ ብቻ “የተነገረ ቃል”።

በአዮኒክ ማዕቀፍ ውስጥ—ክስተቶች ከክሮኖሎጂካዊ ነገሮች ይልቅ በመስክ ውስጥ ያሉ ተዛማጅ ሁኔታዎች በሆኑበት—“ቃል” ድምፃዊ ሊሆን አይችልም፤ መዋቅራዊ መሆን አለበት።
ስለዚህ በተለምዶ “የእግዚአብሔር ቃል” ተብሎ የሚተረጎመው ሐረግ እግዚአብሔር በመስኩ ውስጥ ያሉ ሁኔታዎችን የሚያዋቅርበትን፣ ሥርዓት የሚያስይዝበትን ወይም የሚያረጋጋበትን የአሰላለፍ ተግባር ያመለክታል።

ודבר אלהינו יקום

“የአምላካችንም አሰላለፍ ለዘላለም ይቆማል / ይጸናል።” (ኢሳይያስ 40:8)

ይህ ምሳሌያዊ አይደለም፤ መሠረታዊ ትርጉሙ ነው።

የአዲስ ኪዳን ግሪክ፡ መዘጋትን መቃወም

የአዲስ ኪዳን ግሪክ፣ በተለይም በዮሐንስ ጽሑፎች ውስጥ፣ ጥብቅ የጊዜ መዘጋትን የሚቃወሙ፣ የዕብራይስጥን ስሜት የሚያንጸባርቁ ግንባታዎችን ይጠቀማል፡-

• ፔሪፍራስቲክ ተካፋዮች (Periphrastic Participles)፦ ἦν + የአሁን ተካፋይ (ለምሳሌ፡ “ያስተምር የነበረው እሱ ነበር”) የሚለው ግንባታ ከአንድ ነጥባዊ ክስተት ይልቅ ቀጣይነት ያለው፣ ያልተገደበ ሁኔታን ያጎላል።
• አርቲኩላር ኢንፊኒቲቭስ (Articular Infinitives)፦ τὸ γίγνεσθαι የሚለው ቅርጽ “መሆንን” እንደ ስም—የሀሳብ ነገር፣ የሕልውና ክልል—አድርጎ ይመለከተዋል—መሆኑ (The Becoming)።

እነዚህ ቅርጾች ሂደትን እንደ መዋቅር ያመሰጥራሉ። በአዮኒክ እይታ፣ “የዘላለም ሕይወት” ማለቂያ የሌለው ቆይታ (ክሮኖስ ወደ ማለቂያ የሌለው የተለጠጠ) ሳይሆን የተወሰነ የቶፖሎጂካዊ ድርጅት ጥራት ነው—ከመስመራዊ ጊዜ መበስበስ የሚቋቋም የሕልውና ሁኔታ።

ክፍል III፡ የ S-P-T ኦፕሬተር እና ቶፖሎጂካዊ ሞዴሎች

አሁን ሎጎስን እንደ ተግባራዊ ኦፕሬተር መደበኛ ማድረግ እንችላለን። ከግንበኛው légo እና ከሒሳብ ባለሙያው ratio በመነሳት፣ የ S-P-T ኦፕሬተርን እንገልጻለን፡-

1. ምርጫ (Selection – S)፦ ከቀጣይነቱ መለየት። ኦፕሬተሩ “የጩኸት ባሕርን” ይመለከታል እና አንድን የተወሰነ እምቅነት ለመለየት የሞገድ ተግባሩን (wave function) ያፈርሳል።
2. አቀማመጥ (Placement – P)፦ ተዛማጅ አሰላለፍ። የተመረጠው ንጥረ ነገር ከአንድ መደበኛ ወይም ዘንግ (axis) (“የማዕዘን ድንጋይ”) አንጻር አቅጣጫ ይይዛል።
3. ማረጋጋት (Stabilization – T)፦ ቀጣይነት። ንጥረ ነገሩ በላቲስ (lattice) ውስጥ ይቆለፋል፣ ይህም የፍሰቱን (flux) ኤንትሮፒክ ጉተታ ይቋቋማል።

“የእምቅነት ባሕር” ሊታለፍ የሚችል ቶፖሎጂ—“የየብስ”—የሚሆነው በትክክል S-P-T ሲተገበር ነው።

3.1 ቶፖሎጂካዊ አምሳያዎች፡ የራስ-ማጣቀሻ ቅርጽ

“ራሱን የሚያንቀሳቅስ ሬሽዮ” እንዴት እንደሚሠራ ለመረዳት፣ በለውጥ ውስጥ የሚጠበቁ የጂኦሜትሪ ባህሪያትን ወደሚያጠናው ቶፖሎጂ እንመለሳለን።

የሞቢየስ ስትሪፕ (Möbius Strip)፦ አንድ ጎን እና አንድ ድንበር ብቻ ያለው ወለል። “ውስጣዊ” እና “ውጫዊ” ቀጣይነት ያላቸውበትን ሥርዓት ይቀርጻል። በሎጎስ አውድ ውስጥ፣ ይህ የኦፕሬተሩን ተገላቢጦሽነት (reflexivity) ይወክላል። ሎጎስ “እዚያ ውጭ” ባለው ዓለም ላይ አይሠራም፤ እሱ ዓለም ራሷን የምታጣቅስበት ዑደት ነው።

ቶረስ (Torus)፦ የዶናት ቅርጽ ያለው መስክ ከውስጣዊ ዘንግ ቦይ ጋር ዝግ ዝውውርን ይደግፋል። ብዙ የተፈጥሮ ሥርዓቶች የቶሮይድ ዳይናሚክስን ይከተላሉ፡-

• ፕላዝማዎች፦ በፊውዥን ውስጥ ያለ መግነጢሳዊ መገደብ።
• ፍሉይድ ዳይናሚክስ፦ የቮርቴክስ ቀለበቶች።
• ባዮሎጂ፦ ሞርፎጄኔቲክ መስኮች።

ቶረስ ለአዮኒክ ሥርዓት ፍጹም ሞዴል ነው። እሱ ራሱን የቻለ፣ ራሱን የሚመግብ እና ወጥ ነው። ፍሰቱ በማዕከላዊ ባዶነት ወይም ዘንግ ዙሪያ ይሽከረከራል። በእኛ የንድፈ-ሀሳብ ማዕቀፍ ውስጥ፣ ሎጎስ እንደ የመውጫ ዘንግ (Axis of Emergence) ሆኖ ያገለግላል። በቶሮይድ ዘንግ ላይ ያለ አካባቢያዊ የሲሜትሪ መቋረጥ አቅጣጫዊ ጫፍን—በፅንሰ-ሀሳብ “ቀንድን”—ያስገኛል። ይህ ትኩረት የተደረገበት ማንነት ከተዘረጋ የመስክ ወጥነት እንዴት እንደሚወጣ ይቀርጻል።

ክፍል IV፡ የሎጎስ ፊዚክስ—ላቲስ፣ ሱፐርኮንዳክቲቪቲ እና ክሪስታል

ይህ ረቂቅ ኦፕሬተር በአካላዊው ዓለም ውስጥ እንዴት ይገለጣል? በጥንታዊ ጽሑፎች ውስጥ “ቅድስና” ወይም “ክብር” የሚባሉት ፊዚክስ ወጥነት (coherence) ብሎ የሚጠራው ክስተት ፌኖሜኖሎጂካዊ መግለጫዎች እንደሆኑ እናቀርባለን።

4.1 ላቲስ (Lattice) እና አሩባ (Arubbah)

የዕብራይስጡ ቃል אֲרֻבָּה (arubbah) በተለምዶ “መስኮት” ወይም “የውሃ መዝጊያ” ተብሎ ይተረጎማል (ለምሳሌ፡ “የሰማይ መስኮቶች”)። ሆኖም በሥርወ-ቃሉ የተሳሰረ መክፈቻ ወይም ላቲስ (lattice) ማለት ነው (ዝ.ከ. Strong’s #699)፤ እንዲሁም የሚገርመው “አንበጣ” የሚል ትርጉም አለው (ዝ.ከ. Strong’s #697)። ሁለቱም רבה በሚለው መጨመር/ማብዛት በሚለው ሥር ላይ የተመሠረቱ ናቸው።

በኮንደንስድ-ማተር ፊዚክስ ውስጥ፣ ላቲስ (lattice) ማነቃቂያዎች የሚተላለፉበት የተለየ ተዛማጅ መዋቅር ነው። አልማዝ ጠንካራ የሆነው የካርቦን አተሞቹ በትክክለኛ ላቲስ ስለተደረደሩ ነው፤ ግራፋይት ደካማ የሆነው ግን ስላልተደረደሩ ነው። ልዩነቱ ቁሱ (ሁለቱም ካርቦን ናቸው) ሳይሆን የአደራደሩ ሎጎስ (መዋቅራዊ ሬሽዮ) ነው።

4.2 ሱፐርኮንዳክቲቪቲ እንደ ፌዝ ኮሄረንስ (Phase Coherence)

ለሥነ-መለኮታዊው “ኃጢአት አልባነት” ወይም “የማይበሰብስነት” ጽንሰ-ሀሳብ በጣም አስገራሚው አካላዊ አምሳያ ሱፐርኮንዳክቲቪቲ (superconductivity) ነው።

በተለመደው አስተላላፊ ውስጥ፣ ኤሌክትሮኖች ከአቶሚክ ላቲስ ጋር ይጋጫሉ፣ ይህም ኃይልን እንደ ሙቀት (መቋቋም/resistance) ያባክናል። ይህ ኤንትሮፒ ነው—የ”ሞት” ወይም “መበስበስ” አካላዊ አምሳያ። ሆኖም፣ አንድ ቁስ ከተወሰነ ወሳኝ የሙቀት መጠን በታች ሲቀዘቅዝ፣ ኤሌክትሮኖች በኩፐር ፔርስ (Cooper pairs) ይጣመራሉ። እነዚህ ጥንዶች እንደ ቦሶኖች (bosons) ይሠራሉ እና ወደ አንድ የኳንተም ሁኔታ ይከማቻሉ። በላቲሱ ውስጥ ሳይበታተኑ ይንቀሳቀሳሉ። መቋቋም (resistance) በትክክል ወደ ዜሮ ይወርዳል።

አምሳያው፡-

• መቋቋም/ሙቀት፦ ኃጢአት/ኤንትሮፒ/መበስበስ (የመረጃ መጥፋት)።
• ላቲስ (Lattice)፦ ሕጉ/መዋቅሩ/ቶራህ።
• ኩፐር ፔርስ (Cooper pairs)፦ በሎጎስ የተሰለፈው “ሥጋ”።
• ሱፐርኮንዳክቲቪቲ፦ የዘላለም ሕይወት (ያለ ብክነት የሚፈስ ኃይል)።

ጥቃቅን እና ግዙፍ መዋቅሮቹ በፌዝ (phase) የተሰለፉለት ሕይወት ያለው ነገር ውስጣዊ ብክነትን ይቀንሳል። “ሎጎስ ሥጋ ሆነ” ማለት ባዮሎጂካዊ ሥርዓት ባለብዙ-ደረጃ የፌዝ አሰላለፍን (ሞለኪውላዊ → ሴሉላር → ነርቭ) ማሳካት ማለት ነው፣ ይህም ጥገና ከመበስበስ በላይ የሚሆንበትን ሁኔታ መቅረብ ነው።

4.3 ክሪስታላይዜሽን (Crystallization)፦ እንደ ብርጭቆ ያለ ባሕር

ራእይ 4:6 “እንደ ብርጭቆ ያለ የክሪስታል ባሕር” ይላል። በእኛ ማዕቀፍ ውስጥ፣ ይህ የማይንቀሳቀስ ምስል ሳይሆን ተንቀሳቃሽ የፌዝ ሽግግር (phase transition) ነው።

• ባሕሩ (ፈሳሽ)፦ ከፍተኛ ኤንትሮፒ፣ ፕሮባቢሊቲካዊ፣ ትርምስ ያለበት፣ ሊታለፍ የማይችል። “ጥልቁ”።
• ብርጭቆው (ክሪስታል)፦ ዝቅተኛ ኤንትሮፒ፣ ዴተርሚኒስቲክ፣ ሥርዓታዊ፣ ሊታለፍ የሚችል።

ክሪስታላይዜሽን ፕሮባቢሊቲካዊ የነፃነት ደረጃዎችን ወደ ግልጽ እና ሸክም ተሸካሚ ሥርዓት ይለውጣል። ሎጎስ የሰውን እምቅነት “ባሕር” ሲሞላው፣ ትርምሱን ወደ “አካል”—ሸክም ሊሸከም እና ብርሃንን ያለ መዛባት ሊያስተላልፍ ወደሚችል ወጥ መዋቅር—ያጠነክረዋል።

ክፍል V፡ የመቀነስ አመክንዮ—ካሊብሬሽን እና ሬሽዮ

አሁን ወደ ጽሑፉ ወሳኝ ነጥብ ደርሰናል። ሎጎስ ሬሽዮ ከሆነ፣ ግለሰቡ ከእሱ ጋር እንዴት ይዛመዳል? ይህ ወደ ታዋቂው የ“አጥማቂው ዮሐንስ” ፓራዶክስ ያመጣናል፡-

“እርሱ ሊልቅ እኔ ግን ላንስ ይገባል።” (ዮሐንስ 3:30)

ይህ ብዙውን ጊዜ በሥነ-ምግባር እንደ ራስን ዝቅ ማድረግ ተደርጎ ይተረጎማል፡- “እኔ በጣም ትልቅ ነኝ፣ ትንሽ መሆን አለብኝ።” ነገር ግን በእኛ ቶፖሎጂካዊ ማዕቀፍ ውስጥ፣ ይህ ትርጓሜ በሒሳብ የተሳሳተ ነው። በሬሽዮ ውስጥ፣ አንዱ ቃል ለሌላው ቦታ ለመስጠት ብቻ ቢቀንስ፣ አሁንም በተወዳዳሪ መጠኖች (zero-sum game) ውስጥ እንቀራለን። በአጥማቂው ዮሐንስ እና በተቀባው ክርስቶስ መካከል ያለው ሬሽዮ 2፡1 ከሆነ፣ እሱ 1፡1 መሆን አለበት። ይህ ማለት ትንሹ ሲጨምር፣ ትልቁ ይቀንሳል ማለት ነው።

5.1 የተሳሳተ መጠን ያለው ማንነት (ክሮኖስ)

በክሮኖስ-ሁኔታ (መስመራዊ ጊዜ) ውስጥ፣ የሰው ኢጎ (ego) የራሱ የመለኪያ አሃድ ሆኖ ያገለግላል። እሱ ገለልተኛ ስካላር (Independent Scalar) ነው። ኢጎ እውነታን ከራሱ አንጻር ይለካል፡- የእኔ መትረፍ፣ የእኔ የጊዜ መስመር፣ የእኔ አመለካከት።

• 

  የፌዝ ስህተት (The Phase Error)፦ ኢጎ ምላሽ ሰጪ ስለሆነ፣ ሁልጊዜ ከ”አሁን” (Now) ጋር በፌዝ አይገጥምም። በትዝታ ወደ ኋላ ይጎተታል ወይም በጉጉት ወደ ፊት ይወረወራል።

• መዛባቱ፦ ማንነት መለኪያ ሲሆን፣ ሬሽዮው ይዛባል። “እኔ” በኦንቶሎጂካዊ መጠን ሳይሆን በማጣቀሻ ባለሥልጣንነት በሰው ሰራሽ መንገድ ይነፋል።

5.2 የ 1:1 ሬሽዮ (አዮን)

“መቀነስ” የሕልውና መጥፋት ሳይሆን ካሊብሬሽን (Calibration) ነው። “እኔ ማነስ አለብኝ” የሚለው አባባል “የመለኪያ አሃድ ነኝ የሚለው የይገባኛል ጥያቄዬ መፍረስ አለበት” ማለት ነው። “እርሱ መላቅ አለበት” የሚለው አባባል ደግሞ “ሁለንተናዊው ሬሽዮ ገዥው ዘንግ መሆን አለበት” ማለት ነው።

በዘላለማዊ አዮኒክ ሁኔታ ውስጥ፣ ግቡ ከራስ ጋር የ 1:1 ሬሽዮ መፍጠር ነው።

• የክሮኖስ ማንነት፦ እኔ የራሴ 1.05 ወይም 0.95 ነኝ። ከእውነታዬ የተለየሁ ነኝ።
• የአዮኒክ ማንነት፦ እኔ (በትክክል) የሆንኩት እኔ ነኝ። ተግባር እና ፍላጎት በአንድ ጊዜ የሚከናወኑ ናቸው።

መቀነሱ የኢጎን “ጩኸት” (noise) ማስወገድ ነው፣ በዚህም የሎጎስ “ምልክት” (signal) ያለ መቋቋም እንዲተላለፍ። እሱ የሱፐርኮንዳክተሩ ቅዝቃዜ ነው። ግለሰባዊ ኤሌክትሮን በወጥ የኩፐር ፔር ውስጥ ያለውን ተሳትፎ “ለመጨመር” ሲል መደበኛ ያልሆነውንና ገለልተኛውን የሙቀት እንቅስቃሴውን “ይቀንሳል”። “ፍሰትን” (superconductivity) ለማግኘት “ነፃነትን” (የዘፈቀደነትን) ያጣል።

ስለዚህ፣ “እርሱ መላቅ አለበት” ማለት ሎጎስ “ትልቅ” ይሆናል ማለት አይደለም (ሎጎስ ቀድሞውኑ ማለቂያ የሌለው ነው)። ይልቁንም የሬሽዮው የበላይነት ማለት ነው—

በአካባቢያዊ ሥርዓት ውስጥ ይጨምራል። ማንነት ግልጽ ይሆናል—እንደ ክሪስታል ባሕር። ግልጽ የሆነ ክሪስታል “የጠፋ” አይደለም፣ ነገር ግን በእሱ ውስጥ ለሚያልፈው ብርሃን ምንም ዓይነት ተቃውሞ ስለማያሳይ የማይታይ ነው።

ክፍል VI፦ ሎጎስ ሥጋ ሆነ—ባዮሎጂያዊ መላምት

አሁን “የሎጎስ ሬሾ ሥጋ ሆነ” (Logos → sarx → egeneto) የሚለውን እንደ መዋቅራዊ ክስተት ሳይንሳዊ መግለጫ አድርገን ማቀናጀት እንችላለን።

ቀመሩ፦

ሎጎስ (ኦፕሬተር) → ሙሌት (Saturation) → ሥጋ (ንዑስ ንብርብር) ⇒ ላቲስ (ተያያዥ አካል)

1. ሎጎስ (ኦፕሬተር)፦ የሜዳ ሁኔታዎችን የሚለይ እና የሚያቀናጅ ከቋንቋ በፊት ያለ ቶፖሎጂያዊ መራጭ።
2. ሆነ (መገለጥ)፦ ኦፕሬተሩ ዝም ብሎ የተወከለ (የተነገረ) ብቻ ሳይሆን በቁስ አካል የተረጋገጠ (የተተገበረ) ነው።
3. ሥጋ (ተያያዥነት)፦ የ S-P-T ኦፕሬተር ልዩ መብት ያለው ወጥ የሆነ፣ የተሳሰረ አካል።

6.1 ባዮሎጂያዊ ተዛምዶዎች

ይህ ሙሉ በሙሉ ምሳሌያዊ አይደለም። በባዮሎጂ ውስጥ የዚህን “ኢንትሮፒን የሚቃወም ቅደም ተከተል” ነጸብራቆችን እናያለን፦

• ፅንስ መፈጠር (Embryogenesis)፦ ፅንሱ ከሉል (blastocyst) ወደ ቶረስ (gastrulation) በመለወጥ ዘንግ (primitive streak) ይፈጥራል። ይህ ሎጎስ የሰውነትን የማዕዘን ድንጋይ ሲያስቀምጥ ነው።
• የነርቭ ተያያዥነት (Neural Coherence)፦ በጭንቅላት ውስጥ ያለው “ጋማ ሲንክሮኒ”—በሰፊው የተሰራጩ የነርቭ ሴሎች ፍጹም በሆነ ቅንጅት የሚሰሩበት—ከከፍተኛ ግንዛቤ እና ከተዋሃደ ንቃተ ህሊና ጋር የተያያዘ ነው። አእምሮ ወደ አንድ ተግባራዊ ሁኔታ “ይረጋል” (crystallizes)።
• ፈጣን ለውጥ (Rapid Turnover)፦ እንደ ዶልፊን ቆዳ ያሉ ሥርዓቶች ለስላሳ እና ግጭት አልባ ገጽን ለመጠበቅ ከፍተኛ እና ፈጣን የሴሎች ለውጥ ያካሂዳሉ። ከፍተኛ የሜታቦሊክ ዋጋ ከፍተኛ ተያያዥነትን ያስገኛል።

  መላምት II፦ “የሎጎስ ሬሾ ሥጋ ሆነ” የሚለው አባባል ምርጫ-እና-አሰላለፍ (Selection-and-Alignment) የፊዚዮሎጂ አካል የሆነበት ሥጋዊ ሥርዓት ሊኖር እንደሚችል ይናገራል። በፍጹም መዋቅራዊ አሰላለፍ አማካኝነት ከኢንትሮፒክ መበስበስ “የማምለጫ ፍጥነት” ያገኘ አካልን ይገልጻል—ይህም ቃል በቃል ባዮሎጂያዊ ሱፐርኮንዳክተር (superconductor) ነው።

ክፍል VII፦ ግልጽ ላቲስ (The Transparent Lattice)

ከግንበኛው የፍርስራሽ ክምር ወደ ቲዎሎጂስቱ የክሪስታል ባሕር የሚደረገው ጉዞ እየጨመረ የሚሄድ የመዋቅር ጥንካሬ ጉዞ ነው።

የሄራክሊተስ እና የ”ዮሐንስ” ጥንታዊ ግንዛቤ አጽናፈ ሰማይ የነገሮች ስብስብ ሳይሆን የግንኙነቶች ስብስብ ነው የሚል ነበር። ሎጎስ ዋናው ግንኙነት (Master Relation) ነው—አጽናፈ ሰማይን ከጥልቁ ትርምስ የሚጠብቀው ሬሾ (Ratio) ነው።

ሎጎስን እንደ ምርጫ-እና-አሰላለፍ ኦፕሬተር ስንመለከተው፣ ምስጢራዊው የቲዎሎጂ ቋንቋ ትክክለኛ የሲስተም ቲዎሪ ቋንቋ ይሆናል።

• ፍጥረት ጫጫታን (Noise) ወደ ምልክት (Signal) መለወጥ ነው።
• ኃጢአት የደረጃ መዛባት (Phase Decoherence) ነው (ሬሾውን/ግብን መሳት)።
• ደኅንነት እንደገና ማስተካከል (የ 1:1 ሬሾን ወደ ነበረበት መመለስ) ነው።
• ሥጋ ይህ ሬሾ የሚታይበት መካከለኛ (medium) ነው።

ስለዚህ ሰው (አዳም) “የሥጋዬ ሥጋ” እና “የአጥንቴ አጥንት” ሲል፣ ስለ ፍጹም የ 1:1 የጥገኝነት ሬሾ እየተናገረ ነው (ለምሳሌ “ወንድ ያለ ሴት፣ ሴትም ያለ ወንድ ገለልተኛ አይደሉም”)። “እሱ ሊልቅ እኔ ግን ላንስ ይገባል” ሲል፣ ማንነት የክሮኖስን (Chronos) አለመመጣጠን ስለማስወገዱ እየተናገረ ነው። ይህ የግንበኛው ጸጥ ያለ ሥራ ነው፤ የመጨረሻውን ድንጋይ ያስቀምጣል፣ ወደ ኋላ ይሸሻል፣ እና ግድግዳው በራሱ መቆሙን ይገነዘባል። ድንጋዩ ከእንግዲህ ድንጋይ ብቻ አይደለም፤ የአርክቴክቸሩ አካል ነው። ማንነት ከእንግዲህ የተገለለ ነጥብ አይደለም፤ በአጽናፈ ሰማይ ዜማ ውስጥ ያለ ቅኝት ነው። በጫጫታ ወይም በሁከት ፋንታ ዘፈን እና ዳንስ።

ሎጎስ የህልውና ሂሳብ ነው። በእሱ “ማመን” ማለት አስተያየት ወይም እምነት መያዝ ሳይሆን፣ የራስን ውስጣዊ ጂኦሜትሪ ከአጽናፈ ሰማይ ጋር ማሰለፍ፣ የህልውናን ግጭት ወደ መሆን ፍሰት መለወጥ ነው።

“ሎጎስ”ን እንደ “የሎጎስ ሬሾ” (መዋቅራዊ ኦፕሬተር) በመረዳት እና የግሪክኛውን ሰዋሰዋዊ ፍንጮች (ያልተሟላው ēn እና ቅድመ-መስተዋድዱ pros) በጥብቅ በመከተል፣ ዮሐንስ 1:1 ከግጥም ወደ እውነታው አርክቴክቸር ተግባራዊ መግለጫነት ይለወጣል።

የፍጹምነት መግለጫ (ዮሐንስ 1:1)

አንቀጽ 1፦ En archē ēn ho Lógos

“የሎጎስ ሬሾ በመነሻ ውስጥ ነበረ።”

• ሰዋሰዉ፦ ēn (ነበረ) የሚለው ግስ ቀጣይነት ያለው፣ ያልተገደበ ሁኔታን (ዘላለማዊ ጊዜን) ያሳያል እንጂ በጊዜ መስመር ላይ ያለን ነጥብ አይደለም። Archē ማለት “መጀመሪያ” ማለት ነው፣ ነገር ግን በቴክኒካዊ አነጋገር “የመጀመሪያ መርህ”፣ “የማዕዘን ድንጋይ” ወይም “ምንጭ” ማለት እንጂ በጊዜ ውስጥ ያለ ነጥብ አይደለም።
• ትርጓሜ፦ መዋቅራዊ ኦፕሬተሩ (ሎጎስ) በኋላ የመጣ ሃሳብ ወይም በኋላ የተፈጠረ መሣሪያ አልነበረም። የሥርዓቱ የመጀመሪያ ሁኔታ (Initial Condition) ሆኖ ነበር። “ነገሮች” (ፍርስራሾች) ከመኖራቸው በፊት፣ የአደረጃጀት ሕግ ነበረ። ሬሾው የህልውና መሠረታዊ መርህ ነው።
• የፊዚክስ ትርጉም፦ ከህልውና በፊት በነበረው ነጠላነት (singularity) ውስጥ፣ የፊዚክስ ሕጎች (ሬሾው) ቀድሞውኑ ሙሉ በሙሉ ይሠሩ ነበር። ፕሮግራሙ ከመሄዱ በፊት ኮዱ ነበረ።

አንቀጽ 2፦ Kai ho Lógos ēn pros ton Theon

“የሎጎስ ሬሾም ወደ እግዚአብሔር ነበረ።”

• ሰዋሰዉ፦ pros (ወደ/ፊት ለፊት) የሚለው ቅድመ-መስተዋድድ አቅጣጫን (vector) ያሳያል። እሱ አቅጣጫን እና ንቁ ግንኙነትን ያመለክታል። የማይንቀሳቀስ ቅርበት (“አጠገብ”) ማለት አይደለም፤ “ከእሱ ጋር ተነጻጽሮ የተገመገመ” ማለት ነው።
• ትርጓሜ፦ ይህ የሬሾ ትርጉም ነው። ሬሾ ሁለት ነገሮችን ይፈልጋል። እዚህ ላይ፣ የሎጎስ ኦፕሬተር እንደ መለኪያ አቅጣጫ (Vector of Calibration) ተገልጿል። ኦፕሬተሩ ራሱን ከፍጹሙ (ከእግዚአብሔር) ጋር ያለማቋረጥ ያነጻጽራል። ይህ የግብረ-መልስ ዑደት (feedback loop) ነው፦ ኦፕሬተሩ መዋቅሩን ለመወሰን ምንጩን “ይመለከታል።”
• ቶፖሎጂያዊ ሞዴል፦ ይህ ራስን የሚያስተካክል ዑደትን ይገልጻል። ሎጎስ እግዚአብሔርን የሚመለከት የእግዚአብሔር “ፊት” ነው። የአጽናፈ ሰማይ ሥርዓት በዘፈቀደ የተገኘ ሳይሆን ከመለኮታዊ ባሕርይ ድግግሞሽ (frequency) ጋር “የተቀናጀ” (pros) መሆኑን ያመለክታል።
• መግለጫ፦ ሎጎስ ሁሉንም እምቅ ችሎታዎች ወደ ማዕከሉ (Theon) የሚያቀናጅ የቬክተር መስክ (pros) ነው።

አንቀጽ 3፦ Kai Theos ēn ho Lógos

“የሎጎስ ሬሾም እግዚአብሔር ነበረ።”

• ሰዋሰዉ፦ ይህ ተሳቢ ስም (predicate nominative) ይጠቀማል። “ሎጎስ ያ እግዚአብሔር ነበረ” አይልም (ይህም አንድ ዓይነት አካል መሆናቸውን ያመለክታል)፣ ነገር ግን “ሎጎስ እግዚአብሔር ነበረ” (ጥራትን ገላጭ) ይላል።
• ትርጓሜ፦ ኦፕሬተሩ ከምንጩ ጋር በትክክል አንድ ዓይነት የህልውና ይዘት (Ontological Substance) አለው። ቀመሩ እውነታው ነው። የኤሎሂም ብዜት።
• የፊዚክስ ትርጉም፦ የሥርዓቱ ሕጎች ከሥርዓቱ ይዘት የተለዩ አይደሉም። “ምርጫ-እና-አሰላለፍ” ኦፕሬተር እግዚአብሔር የሚያደርገው ነገር አይደለም፤ እግዚአብሔር ራሱ ነው። እግዚአብሔር ራሱን የሚያዋቅር እውነታ ነው።

የተቀናጀ ንባብ፦ የህልውና ተደጋጋሚ ትርጉም

ሁሉንም ስናቀናጅ፣ ዮሐንስ 1:1 ፍጹም የሆነ ተደጋጋሚ ሥርዓት (Recursive System) መግለጫ ይሆናል፦

“በመጀመሪያው መሠረታዊ መርህ ውስጥ፣ መዋቅራዊ ሬሾው ቀድሞውኑ ይሠራ ነበር። ይህ ሬሾ ወደ ፍጹም ምንጭ የሚያመለክት ማለቂያ የሌለው የመለኪያ አቅጣጫ ነበር። ይህ ሬሾም በራሱ ይዘት ፍጹሙ ራሱ ነበር።”

ይህ “የፍጥረት” ክስተትን ለምን ይለውጠዋል

ይህ የ”ራስ” (ራስነት/ምንጭ) ሁኔታ ከሆነ፣ ፍጥረት (ዮሐንስ 1:3) በቀላሉ ይህ ራስን የሚያንቀሳቅስ ሬሾ በእምቅ ችሎታ (ትርምስ/ጥልቁ) ላይ ሲተገበር የሚከሰት ነገር ነው።

• አንቀጽ 1፦ አልጎሪዝሙን ያቆማል።
• አንቀጽ 2፦ መለኪያውን (ፍጹም ትክክለኛነትን) ያቆማል።
• አንቀጽ 3፦ የኃይል ምንጩን ያቆማል።

ስለዚህ “ሎጎስ ሥጋ ሆነ” ሲባል፣ ይህ ራስን የሚጠቅስ፣ ራስን የሚያዋቅር ዑደት በባዮሎጂያዊ ንዑስ ንብርብር (በሰው አካል) ውስጥ ገባ ማለት ነው። ያ አካል የአጽናፈ ሰማይ ሬሾ ከምንጩ ጋር ፍጹም በሆነ ሁኔታ (1:1) የተቀናጀበት አካላዊ ቦታ ሆነ። እግዚአብሔር ዝም ብሎ የማይለወጥ ህልውና ሳይሆን፣ ተንቀሳቃሽ ግንኙነት—ራሱን ወደ ህልውና ያለማቋረጥ “ሬሾ የሚያደርግ” ህልውና መሆኑን ይጠቁማል።

ስለ አካል ስንናገር፣ የአንድን ወንድ አካል ብቻ ማለታችን ሳይሆን የሴትንም ጭምር ነው። ምክንያቱም “ወንድ ከእሱ በሆነችው በሴት በኩል ነውና።” የሎጎስ ሬሾ በመጀመሪያ ሴትን፣ ራሱን፣ ገነባ፤ ይህም በማርያም እና በኤልሳቤጥ ምሳሌነት እንደሚታየው ነው፤ ይህ ሬሾ በመጀመሪያ በስማቸው ትርጉም እንደሚታየው ያልተመጣጠነ ነበር—መራራ ዓመፀኛ፡ እግዚአብሔር ሰባት ነው።

ይህ ውጤታማ በሆነ መንገድ የሚያደርገው እግዚአብሔርን በመጨረሻው፣ በነገሮች ሁሉ ፍጻሜ ላይ ማስቀመጥ ነው፣ በዚህም ነገሮች ሁሉ በመሠረቱ እሱን ይገልጻሉ። እሱ ከሁሉም ነገር ነው። በክሮኖስ (Chronos) እይታ፣ እግዚአብሔርን “በመጀመሪያ” ማስቀመጥ እና “ከእሱ በፊት ምንም አልነበረም፣ ከምንም መጣ፣ ከማንኛውም ነገር በፊት ሁልጊዜ ነበር” ማለት፣ በሎጎስ ሬሾ መስፈርት፣ እግዚአብሔር ምንም አይደለም ከማለት ጋር አንድ ነው። በዘላለማዊ (Aonic) እይታ ግን፣ እግዚአብሔር በነገሮች ሁሉ ፍጻሜ፣ በ τέλος መጨረሻ ዓላማ፣ ግብ እና መድረሻ ላይ ይገኛል፣ ይህም ደግሞ የነገሮች ሁሉ ራስ፣ ጫፍ፣ ምንጭ ነው። ይህ ከነገሮች ሁሉ በፊት እና ከነገሮች ሁሉ የሆነ ህልውና ሆኖ ጥልቅ የሆነ የእግዚአብሔር ታሪክ ይፈጥራል። ዕብራይስጡም ይህ “ኤሎሂም” እንደሆነ ይነግረናል — የኃያላን ብዜት።

ክፍል VIII፦ ማጠቃለያ—አርኬ (Archē) እንደ ማትሪክስ፣ የሬሾ ማህፀን

8.1 ከጊዜያዊ ነጥብ ወደ ቶፖሎጂያዊ ክፍተት

የግሪክ ቃል Archē (ἀρχή) ለመተርጎም በጣም አስቸጋሪ ነው። እሱ “ቀዳሚነት”፣ “ትዕዛዝ”፣ “የማዕዘን ድንጋይ” እና “ምንጭ” የሚሉ ትርጉሞችን ይይዛል። ሆኖም፣ በመደበኛው የምዕራባውያን አስተሳሰብ፣ ይህንን ወደ ጊዜያዊ መጋጠሚያ አጥብበነዋል፦ በጊዜ መስመር ላይ t=0።

የእኛን ቶፖሎጂያዊ እይታ ከተጠቀምን፣ Archē ጊዜ አይደለም፤ እሱ ግዛት (Domain) ነው። እሱ ክዋኔው የሚከናወንበት “ዋና መያዣ” ወይም ማትሪክስ ነው።

መላምት፦ በዮሐንስ 1:1 ላይ ያለው “መጀመሪያ” ማህፀን ነው።

• ማህፀን እንደ እምቅ ችሎታ ማጠራቀሚያ፦ ያልተቀረጸውን ቁስ፣ የምግብ እና የኃይል “ጥልቁን” ይይዛል።
• ሎጎስ እንደ መረጃ ዘር፦ እምቅ ችሎታውን ወደ ተወሰነ መዋቅር ለመለየት ወደ ማህፀን ይገባል።

8.2 የእርግዝና ሰዋሰዉ (ዮሐንስ 1:18)

ይህ ንባብ መቅድሙን በሚያጠናቅቀው በዮሐንስ 1:18 ይረጋገጣል፦

“እግዚአብሔርን ያየው ማንም የለም፤ በአባቱ እቅፍ (kolpos) ያለ አንድያ አምላክ እሱ ተረከው።”

የግሪኩ kólpos (κόልπος) ማለት “እቅፍ”፣ “ጭን”፣ “ባሕረ ሰላጤ” ወይም “የማህፀን እጥፋት” ማለት ነው። እሱ የመከለል ቃል ነው። ያ የማህፀን እጥፋት ህልውናዋ የሎጎስ ሬሾ ከሆነች ሴት ጋር እኩል ነው። ይህ በ”ሁለት ማህፀኖች” መካከል ያለው “ዝላይ” ነው። የእሷ ሬሾ ካልተመጣጠነ፣ የእሱም ሬሾ አይመጣጠንም። እሷ በመጀመሪያ 1:1 መሆን አለባት፣ ከዚያም እሱ 1:1 ሊሆን ይችላል። ሴት ከወንድ እንደሆነች፣ ወንድም በእሷ በኩል።

በዮሐንስ 1:1፣ ሎጎስ Pros (ወደ/ፊት ለፊት) → አቅጣጫ/ሬሾ ነው።

በዮሐንስ 1:18፣ ሎጎስ Eis (ወደ) Kolpos → መክተት/እርግዝና ነው።

ይህ “ሬሾውን” እንደገና በዐውደ-ጽሑፍ ያስቀምጠዋል። ሎጎስ ከህንፃው ውጭ ንድፍ የሚስል አርክቴክት ብቻ አይደለም። ሎጎስ ራሱን ደጋግሞ እንዲወልድበት ለሕያው ሕንፃ (ለእሷ፣ የእኛ “ታቦት” ወይም “መርከብ”) ንድፍ የሚስል አርክቴክት ነው።

8.3 መቅድሙን እንደ ፅንስ እድገት (Embryogenesis) እንደገና ማንበብ

የ”ሬሾ” ጥቅሶችን በዚህ ባዮሎጂያዊ/ቶፖሎጂያዊ እይታ እንደገና እንተርጉማቸው፦

“በማህፀን (መነሻ) ውስጥ የሎጎስ ሬሾ ነበረ።”

ልዩነት ከመጀመሩ በፊት የጄኔቲክ ኮዱ (ሬሾው) በማትሪክስ ውስጥ ነበር። መረጃው ከቅርጽ ይቀድማል።

“የሎጎስ ሬሾም ወደ እግዚአብሔር ነበረ።”

እዚህ ላይ፣ Pros (ወደ) የእምብርት ጥገኝነትን ትርጉም ይይዛል። ሬሾው ህልውናውን ከምንጩ-ግድግዳ ይስባል። ከእናት-ምንጭ ጋር “የተቀናጀ” ነው።

“ሁሉ በእሱ ሆነ።”

ልዩነት። ማህፀን በአንድ ግዛት ይጀምራል። ሎጎስ (ዲኤንኤ/ሬሾው) የሴሎችን “መቁረጥ” ወይም “መምረጥ” (légo) ይጀምራል። አንዱ ሁለት ይሆናል፣ ሁለቱ አራት ይሆናሉ። ሎጎስ ያ ያልተቀረጸ ነገር አካል መሆኑን የሚያረጋግጥ የሴል ክፍፍል ሕግ ነው።

8.4 የማህፀን ፊዚክስ፦ ኳንተም ቫክዩም

በፊዚክስ፣ “ባዶ ቦታ” ባዶ አይደለም። እሱ ኳንተም ቫክዩም ነው—ምናባዊ ቅንጣቶች ወደ ህልውና የሚመጡበት እና የሚጠፉበት የሚንቀሳቀስ “ማህፀን” ነው። እሱ ማለቂያ የሌለው እምቅ ችሎታ (አባት/ጥልቁ) መስክ ነው።

• ቫክዩም፦ ማህፀን (ማለቂያ የሌለው ኃይል፣ ያልተዋቀረ)
• መነቃቃት፦ ሎጎስ (ንዝረት/ቃል)

ሎጎስ በቫክዩም ማህፀን ውስጥ “ሲናገር”፣ ለኃይሉ ሬሾን (ድግግሞሽ/የሞገድ ርዝመት) ይሰጠዋል።

• የዘፈቀደ ኃይል → ትርምስ።
• በሬሾ የታዘዘ ኃይል → ቅንጣት/ቁስ።

እንግዲህ ፍጥረት ማለት ሎጎስ ባዶውን ቦታ በመዋቅር “ማርገዝ” ማለት ነው።

8.5 የሬሾው ርኅራኄ (የዕብራይስጥ ግንኙነት)

ይህ በ”ሬሾ” ቀዝቃዛ ሂሳብ እና በ”ፍቅር” ሞቅ ያለ ቲዎሎጂ መካከል ያለውን ልዩነት ያገናኛል። እግዚአብሔር ፍቅር የሆነው ለዚህ ነው።

• በዕብራይስጥ ለማህፀን የሚጠራው ቃል Rechem (רֶחֶם) ነው።
• ለርኅራኄ/ምሕረት የሚጠራው ቃል Rachamim (רַחֲמִים) ሲሆን ትርጉሙም ቃል በቃል “ማህፀኖች” ማለት ነው።
• ምሕረት ማድረግ ማለት ለአንድ ሰው “እንደ ማህፀን መሆን” ማለት ነው—እንደ ራስ አካል አድርጎ መክበብ፣ መመገብ እና መጠበቅ።

ሎጎስ በአብ ማህፀን ውስጥ ያለ ሬሾ ከሆነ፦

• አብ ሥጋውን እና ይዘቱን (ምሕረት/Rachamim) ይሰጣል።
• ወልድ (ሎጎስ) መዋቅሩን እና ትርጉሙን (እውነት/Aletheia) ይሰጣል። የሥጋዬ ሥጋ፣ የአጥንቴ አጥንት።

ይህ ጥንታዊውን የፍልስፍና ችግር ይፈታል፦ ከ”አንድ” እንዴት “ብዙ” እናገኛለን?
መልስ፦ በእርግዝና በኩል። ማህፀን አንድ ህልውና ሌላ የተለየ ህልውናን ያለ ክፍፍል ወይም መለያየት እንዲይዝ ያስችለዋል። “ሁለቱ” በ”አንዱ” ውስጥ በእምብርት ትስስር ሬሾ አማካኝነት ይያዛሉ።

“ሎጎስ ሥጋ መሆኑ” የዚህ መርህ የመጨረሻው ፍራክታል ድግግሞሽ ነው፦

• አጽናፈ ሰማያዊ ደረጃ፦ ሎጎስ የአጽናፈ ሰማይን ኳንተም ማህፀን ያዋቅራል።
• ባዮሎጂያዊ ደረጃ፦ ሎጎስ የማርያምን/የኤልሳቤጥን ማህፀን ያዋቅራል (የተወሰነው መገለጫ)።
• ዘላለማዊ (Aonic) ደረጃ፦ ሎጎስ የ”አእምሮን/የልብን ማህፀን” ያዋቅራል፣ የነፍስን ትርምስ ወደ “አዲስ ፍጥረት” ይለውጣል።

“ምንጭ” በቀን መቁጠሪያ ላይ ያለ ቀን አይደለም። እኛ የምንኖርበት፣ የምንቀሳቀስበት እና ህልውናችን የሆነው የማህፀን መስክ ነው። ሀ

እሷ።